'Dit boek heeft me echt te pakken'

Sotheby’s veilt komende week het beroemde boek van John James Audubon. „Dit is het object voor een miljonair om mee te pronken.”

De phoenicopterus ruber, de rode of Amerikaanse flamingo, staat er schitterend op, in al zijn roze verenpracht. En ook het tortelen van twee trekduiven spat van de pagina’s. Het exemplaar van The Birds of America van John James Audubon, dat dinsdag in Londen bij Sotheby’s onder de hamer gaat, verkeert in uitmuntende staat, daarover zijn alle kenners het eens.

In de vier delen van The Birds of America zijn op 435 magnifieke platen 1065 vogels te bewonderen, vereeuwigd door de Frans-Amerikaanse jager en natuurliefhebber Audubon (1785-1851). In 2002, de laatste keer dat er een gebonden en volledig exemplaar van het boek werd geveild, betaalde sjeik Saoud bin Mohammad bin Ali Al-Thani uit Quatar er 8,8 miljoen dollar voor. Dat maakt ‘The Birds’ tot het duurste gedrukte boek ter wereld. Sotheby’s heeft voor dinsdag een richtprijs vastgesteld van tussen de 6,2 en 9,3 miljoen dollar.

Van de hand van publicist en uitgever Reinjan Mulder verscheen in 2007 Vogels van formaat, een studie naar het meesterwerk van Audubon. Hij legt uit waarom het boek, uitgegeven op het enorme dubbel-olifantformaat (opengeslagen 128 bij 194 centimeter), zo in trek is bij verzamelaars. „Alles aan dit boek is van topkwaliteit: de tekeningen, de inkleuring, het papier. Daarnaast is het ook nog van groot wetenschappelijk belang geweest, omdat Audubon in het boek tientallen toen nog onbekende soorten presenteerde. En dat hij elke vogel op ware grootte afbeeldde, maakt het helemaal bijzonder.”

Bij leven hielpen al deze unique selling points Audubon overigens niet veel, weet Mulder. „Er waren maar heel weinig partijen die intekenden op de reeks. In Nederland alleen het Teylers Museum in Haarlem. Directeur Van Marum betaalde er in 1833 2.243 gulden voor, ongeveer twee keer zijn jaarsalaris. ”

Ruim twee eeuwen later lijkt dat een goede investering. Volgens de laatste schatting zijn er op dit moment wereldwijd nog maar 119 complete exemplaren, waarvan het merendeel zich in institutionele collecties bevindt. Jeffrey Bosch van het in boeken en prenten gespecialiseerde veilinghuis Bubb Kuyper in Haarlem, acht het dan ook goed mogelijk dat het vorige veilingrecord van 8,8 miljoen euro dinsdag zal sneuvelen. „In onzekere tijden voor de financiële markten, zie je dat het voor investeerders interessanter wordt kunstobjecten te kopen. Die zijn waardevast. Je merkt het overal op de kunstmarkt: voor topstukken worden topprijzen betaald. De middelmaat verkoopt moeilijker.”

Vroeger werden exemplaren van The Birds of America nog wel eens aan stukken gesneden, omdat de prenten los meer opbrachten dan dat er voor het boek was betaald. Dat gaat met dit exemplaar niet gebeuren, vermoedt Bosch. „Een complete editie is nu veel meer geld waard.” Ook Mulder denkt dat de vogels in deze Birds of America bij elkaar zullen blijven. „Dit is hét object voor een miljonair om mee te pronken.”

In de strijd om Audubons boek treffen twee fanatieke groepen verzamelaars elkaar in de veilingzaal: de liefhebbers van boeken over natuurlijke historie en de collectioneurs van ‘Americana’, boeken die betrekking hebben op de geschiedenis van de Verenigde Staten. In die laatste categorie valt Alice Walton, dochter en erfgename van de oprichter van het Amerikaanse supermarktconcern Wal-Mart, die met een vermogen van ruim 20 miljard dollar volgens het tijdschrift Forbes de rijkste vrouw ter wereld is. Walton wil volgend jaar haar Crystal Bridges Museum of American Art openen. Daar zou dit exemplaar van The Birds of America niet misstaan.

Boekhandelaar Graham Arader uit New York behoort ook tot de mogelijke kopers. Hij is niet onomstreden in de branche, omdat hij in het verleden complete exemplaren van Audubons boek kapot gesneden heeft en per ets verkocht. Tegen The Wall Street Journal zei Arader dat hij eerst niet van plan was om op het boek te gaan bieden, maar dat hij zich na de bezichtiging heeft bedacht. De levendigheid van de kleuren van dit exemplaar is wat hem betreft onovertroffen. Hij wil tussen de 8 en 10 miljoen dollar bieden, in de hoop het boek over een decennium voor vier keer dat geld te kunnen doorverkopen. „Dit boek heeft me echt te pakken. Ik kan er niet van slapen ’s nachts.”

Maar Arader houdt er rekening mee dat hij overboden wordt door een rijke hedge fund manager. „Als je een echte mannelijk man bent, dan heb je een trophy wife, een privéjet, een huis aan het water en een complete set van The Birds of America.”