150 keer werd gemeente Heerlen bedrogen

Ambtenaren en oud-medewerkers van een Limburgs bouwbedrijf staan maandag terecht in een bouwfraudezaak. Opvallend genoeg hoeft het bedrijf zelf zich niet te verantwoorden.

Nederland, Tilburg, 24 maart 2009 Bouwbedrijf Janssen de Jong Infra werkt aan de herinrichting van de Heuvel met de Heuvelse kerk op de achtergrond. Het bedrijf is in het nieuws gekomen door een grootschalige bouwfraude. Janssen de Jong Infra (500 werknemers, 180 miljoen euro omzet) is onderdeel van Janssen de Jong Groep (1.825 werknemers, 600 miljoen omzet). Er werden drie managers van Infra gearresteerd op verdenking van omkoping van zeven ambtenaren: de operationeel directeur, de rayonmanager en het hoofd van het bedrijfsbureau in Zuid-Nederland. Ook een ex-manager werd gearresteerd. foto: Dolph Cantrijn/Hollandse Hoogte
Nederland, Tilburg, 24 maart 2009 Bouwbedrijf Janssen de Jong Infra werkt aan de herinrichting van de Heuvel met de Heuvelse kerk op de achtergrond. Het bedrijf is in het nieuws gekomen door een grootschalige bouwfraude. Janssen de Jong Infra (500 werknemers, 180 miljoen euro omzet) is onderdeel van Janssen de Jong Groep (1.825 werknemers, 600 miljoen omzet). Er werden drie managers van Infra gearresteerd op verdenking van omkoping van zeven ambtenaren: de operationeel directeur, de rayonmanager en het hoofd van het bedrijfsbureau in Zuid-Nederland. Ook een ex-manager werd gearresteerd. foto: Dolph Cantrijn/Hollandse Hoogte Dolph Cantrijn/Hollandse Hoogte

Drie Heerlense ambtenaren zijn verdachten in een grote bouwfraudezaak. Daarmee is de gemeente de ‘best’ vertegenwoordigde tijdens het proces, waarin behalve overheidsdienaren ook oud-medewerkers van Janssen De Jong Infra BV beschuldigd worden van omkoping.

Negen ambtenaren en twee oud-directeuren staan terecht in de bouwfraudezaak die maandag begint bij de rechtbank in Den Bosch. De ambtenaren werkten bij de gemeenten Maastricht, Heerlen, Sittard-Geleen, Stein, Nuth en Spijkenisse – en bij de provincie Limburg. In ruil voor wegenbouwopdrachten en frauduleus handelen kregen zij onder meer geld, diensten, reizen, kaartjes voor voetbalwedstrijden en tickets voor de Grand Prix in Monaco.

„We zijn ons rot geschrokken”, zegt burgemeester Paul Depla (PvdA). „Het ging om afroepcontracten voor opdrachten onder de tienduizend euro. De categorie van de verzakte trottoirs en de scheefstaande paaltjes. Daar wil je de bureaucratie niet helemaal voor optuigen, omdat dat ook geld kost. Maar het bleek achteraf nodig.” Zo’n 150 keer werd Heerlen bedrogen. Depla: „Voor kleine bedragen, maar bij elkaar toch goed voor vijf ton schade.”

De gemeente Heerlen ontsloeg de betrokken ambtenaren en zette Janssen de Jong vanaf juli 2009 voor twee jaar op een zwarte lijst. Aanbestedingen bleven openbaar, maar potentiële deelnemers konden wegens strafpunten worden uitgesloten. „Spijtig”, zegt burgemeester Paul Depla, „maar wie als particulier door een aannemer wordt geflest, gaat ook niet meer met dat bedrijf in zee.”

Andere Limburgse overheden vreesden dat zo’n ban juridisch niet houdbaar was. Het bedrijf was immers niet veroordeeld. Even leek het er op dat het tot een proefproces zou komen. Janssen de Jong kondigde een civiele procedure aan tegen de gemeente Heerlen. Maar de onderneming ziet bij nader inzien toch af van de rechtszaak. Charles Huijskens, woordvoerder namens het bedrijf: „De twee jaar zitten er bijna op. Een rechtszaak zou alles nog eens een keer oprakelen.” Heerlen betreurt het afblazen van de procedure. De gemeente had graag een uitspraak van de rechter gehad.

Volgens burgemeester Depla is het niet zeker dat Janssen De Jong vanaf juli aanstaande weer mag meedoen aan aanbestedingen. „Het bedrijf kwam op onze zwarte lijst vanwege omkoping van ambtenaren. Inmiddels ligt er een boete van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) vanwege illegale prijsafspraken. We gaan de komende maanden bekijken wat dat voor consequenties heeft voor toekenning van strafpunten.”

De NMa legde Janssen De Jong vorige maand een boete van drie miljoen op en het bedrijf Wegenbouw Limburg een boete van honderdduizend euro. Drie leidinggevenden van beide bedrijven kregen een boete variërend van tienduizend tot tweehonderdvijftigduizend euro. Het OM maakte mede naar aanleiding van de NMa-boetes bekend dat het de zaak tegen Janssen De Jong voorwaardelijk seponeert. Het bedrijf moet doorgaan met zijn integriteitsbeleid. Indien het opnieuw wordt betrapt op omkoping gaat het OM alsnog over tot vervolging.

Depla betreurt het sepot. „Als op directeursniveau mensen betrokken zijn, lijkt het er op dat het ook in de cultuur van zo’n bedrijf zit. De impact van een strafrechtelijke veroordeling zou groot zijn.”

Françoise Landerloo, advocaat van een van de Heerlense ambtenaren die wordt vervolgd wegens omkoping: „Als er al iets mis is gegaan, dan gebeurde dit op initiatief van het bedrijf. Dat heeft die boete van de NMa gehad. Maar mijn cliënt heeft zijn baan verloren, is vrienden kwijt, is bij een deel van zijn verenigingen niet langer welkom. Er ligt beslag op zijn huis, op zijn auto en op de bankrekeningen van zijn vrouw en kinderen. Hij krijgt de indruk dat de kleine pionnen harder worden aangepakt dan de grote koppen. Die halen een paar miljoen uit hun tassen en kunnen verder.”

Juridisch is het begrijpelijker, vindt Landerloo. „Twee oud-medewerkers worden wel vervolgd. Of het bedrijf van de omkooppraktijken wist valt lastig te bewijzen.”

Volgens woordvoerder Huijskens heeft Janssen De Jong Infra zijn portie wel gehad. „Drie vestigingen in Zuid-Limburg zijn gesloten, personeel is op straat komen te staan, verantwoordelijken zijn ontslagen, een aantal topmensen zonder betrokkenheid heeft zijn verantwoordelijkheid genomen. De schade is zo’n 25 miljoen euro, bovenop de gevolgen van de crisis. Het bedrijf scheerde langs de rand van de afgrond.”

Misschien gaat het bedrijf nog in beroep tegen de boete. Huijskens: „Die is extreem hoog en niet goed onderbouwd. Men wilde flink aanpakken. Daarom is er met een factor twintig opgehoogd ten opzichte van de wettelijke norm.”

Onlangs kondigde de provincie Limburg aan dat ze vaker onderhands gaat aanbesteden om lokale bedrijven een grotere kans te geven bij opdrachten. Het gaat daarbij om leveringen en diensten onder de 193.000 euro (de drempel was 100.000 euro) en werken onder de 4.485.000 (was 250.000). Bij een onderhandse aanbesteding moeten minimaal drie gegadigden worden gevraagd. Bij een openbare aanbesteding mag iedereen inschrijven. De provincie wijst op de tijd- en efficiencywinst. Steun aan lokale bedrijven in tijden van crisis is bovendien een mooi gebaar.

„Niet alles is terug te voeren op aanbesteding”, zegt burgemeester Depla. „Wij kregen ook te maken met valse stortbonnen en in raamcontracten wel gefactureerde, maar niet uitgevoerde activiteiten. Laat ik het zo zeggen: in Heerlen hebben we de regels eerder aangescherpt dan versoepeld.”

De oude provinciale regels werden juist ingevoerd na een reeks van corruptieaffaires in de jaren negentig. Volgens het provinciebestuur zou vaker openbaar aanbesteden leiden tot „doorzichtigheid van procedures” en „gelijkwaardige concurrentie, gebaseerd op kwaliteitseisen”.