Censuur op het web is meestal de regel

Er zijn nu bijna twee miljard wereldburgers die toegang hebben tot internet, maar slechts een derde van hen leeft in een land waar de overheid weinig tot geen censuur op internet toepast. De noord-Europese landen, de VS, Canada, Japan, Australië en Nieuw Zeeland leggen hun burgers weinig in de weg. China, Vietnam, Birma, Noord-Korea, Iran en Turkmenistan beperken het internetverkeer het sterkst. Dat blijkt uit een overzicht dat de Amerikaanse geograaf Barney Warf publiceerde in de online editie van GeoJournal.

Het is voor autoritaire regimes gemakkelijker een krant te verbieden of een zender uit de lucht te halen, maar ze slagen er ook goed in het internetverkeer te reguleren. Daar komt bij, stelt Warf, dat het scannen van een groot aantal e-mails veel minder werk is dan het openen van post of het aftappen van telefoonlijnen.

Warf onderscheidt vier fasen van internetcensuur. In landen als Cuba, Vietnam en Birma staan internetcafés onder toezicht en is het bezit van een pc alleen met een vergunning mogelijk. In plaats van het wereldwijde web is alleen een nationaal intranet beschikbaar. Als meer mensen toegang krijgen tot internet, zoals in China, Kazachstan en Saoedi-Arabië, worden complexe filters en firewalls in stelling gebracht en internetdissidenten gearresteerd.

Een derde fase treedt in als zelfcensuur wordt aangemoedigd en internetproviders ertoe worden aangezet toezicht te houden op hun afnemers (Singapore en Rusland). De laatste fase treedt in als het brede gebruik van internet de mogelijkheden van de staat om erop in te grijpen onmogelijk maakt. Dat is het geval in de VS, Canada en in het noorden van Europa.

China is het land met het meest uitgewerkte internettoezicht. De techniek is geleverd door Amerikaanse bedrijven als Nortel en Cisco Systems. Daarnaast is een leger van betaalde en vrijwillige toezichthouders actief, die blogs en forums in de gaten houden en daarop ook regeringsvriendelijke boodschappen achterlaten. Wie toegang zoekt tot geblokkeerde sites krijgt op zijn scherm de cartoonfiguren Jingjing en Chacha te zien, die de gebruiker melden dat hij in de gaten wordt gehouden.