'Om met Kerstmis alleen te zijn: wat zielig'

December is een goede maand voor bioscopen: tijd voor actie- en familiefilms. Met dit jaar één echte kerstfilm, het Noorse ‘Coming Home for Christmas’.

Wat zijn favoriete kerstfilm is? Eigenlijk houdt hij daar niet zo van, zegt regisseur Bent Hamer (53). „Maar als ik aan een kerstfilm denk, zie ik een tekenfilm van Disney. En in Noorwegen is tijdens kerstmis altijd Reis naar de kerstster op televisie, een vrij waardeloze Noorse film uit de jaren zeventig. Vraag me niet waarom.”

Misschien omdat Kerstmis een kwestie van herhaling, kitsch en standaardsentiment is. Maar ontkom er maar eens aan. Zelf krijgt Hamer ook een rozig gevoel als zijn kinderen naar dezelfde Disneyfilms kijken die hij vroeger zag. „Ik heb mijn bedenkingen bij Kerstmis. De commercie is wel erg dominant en het begint steeds vroeger. Als het eenmaal Kerstmis is, ben ik het alweer moe. Maar toch zit het in je systeem, al ben je een atheïst. Niemand kan zijn opvoeding terugdraaien.”

Hamer, die eerder arthousefilms als O’Horten maakte, verrast in Home for Christmas met een onvervalste kerstfilm. Al verzet hij zich aanvankelijk tegen die typering, even later zwicht hij. Met al die sneeuw was het geen film om in de lente in Cannes te draaien, zoals zijn vorige films. „En al die kerstbomen maken hem ook ongeschikt voor januari, want dan kun je geen kerstboom meer zien. Deze film wordt inderdaad steeds beter nu het december is.”

Wat is een kerstfilm? Hamer: „Die gaat over eenzame of bittere zielen die, zoals Scrooge, tot inkeer komen of onverwachts liefde vinden. In de finale gaat iedereen op in de grotere eenheid, in de gloed van familie, geliefde of vrienden. Nooit meer eenzaam.” Dat is wat de personages in Hamers mozaïekfilm Home for Christmas ook zo wanhopig zoeken, en wat Kerstmis zo deprimerend maakt voor buitenstaanders. Hamer: „Voor hen is Kerstmis een beproeving. Wekenlang hoor je die liedjes, zie je neon en versierde huizen: heel onheilspellend. En op Kerstmis die verlaten straten. Dan alleen zijn: zielig, zo prent de kerstfilm je in. Daarin komt het op de valreep goed, in het echt niet.”

Home for Christmas gaat volgens Hamer minder over Kerstmis dan over de mythe van Kerstmis. „Wil je het over wanhoop en eenzaamheid hebben, dan is Kerst de ideale tijd. Mijn personages zoeken een thuis, acceptatie. Maar ik gun ze slechts gradaties van hoop en wanhoop of een open eind.”

Maar het eindigt met hoop, dat wel. Als een Servisch-Albanees vluchtelingenpaar met hun pasgeboren baby in de sneeuw verwonderd naar het noorderlicht staart, zie je Jozef, Maria en het kindje Jezus. Hamer: „Die bijbelse associaties heb ik aangedikt, ja. Ik kon het niet over mijn hart verkrijgen mijn film in mineur te besluiten. Ze zijn door hun families verstoten, hebben geen huis, geen land. Maar ze hebben elkaar, hun baby en een schoon geweten. Want je bent de som van je keuzes.”