Ze mag Eurlings' lintjes knippen

Deze week verdedigt Melanie Schultz (VVD) de begroting van haar ministerie: Infrastructuur en Milieu.

Schultz is zelden euforisch of boos. „Op het stoïcijnse af.”

Camiel Eurlings (CDA) die stralend op een foto in de krant stond als ergens een nieuwe weg werd geopend. Camiel Eurlings die langdurig de pers te woord stond toen hij met een elektrische auto de Haagse binnenstad binnenreed. Camiel Eurlings die meerdere keren hetzelfde nieuwtje als „historisch moment” presenteerde.

De voormalig minister van Verkeer en Waterstaat was er een meester in: doordachte mediaoptredens als belangrijk onderdeel van een pr-strategie. Hoe anders wordt het met de nieuwe minister op het departement, inmiddels omgedoopt tot Infrastructuur en Milieu. Eurlings’ opvolger Melanie Schultz van Haegen (VVD) is wars van profilering. „Holle frasen en ballonnen laat ik graag over aan anderen”, zei ze een paar jaar geleden in een interview.

Schultz (40) staat bekend als zakelijk, rationeel, evenwichtig. Zelden boos of euforisch. „Pragmatisch op het stoïcijnse af”, zegt D66-leider Alexander Pechtold, die tien jaar geleden gelijktijdig met Schultz wethouder in Leiden was. Ze doet tijdens debatten beheerst haar verhaal, zonder stemverheffing en geregeld met de armen over elkaar. Saai bijna. „Ze schuwt het politieke handwerk niet, maar het bestuurlijke ligt haar veel meer”, zegt haar echtgenoot.

Schultz bemoeit zich nauwelijks met de politieke lijn van de VVD en lijkt geen toekomstig VVD-leider. Haar man Haro: „Ze denkt van: we kunnen avonden geëngageerd met elkaar praten, maar het moet wel tot iets leiden.” Melanie Schultz zelf: „Ik zie iets dat niet goed loopt en dat wil ik oplossen. Ik ben niet van: red de zeehondjes.”

Schultz begon haar politieke loopbaan in Leiden, waar ze bestuurskunde studeerde. Ze sloot zich aan bij de VVD en was achtereenvolgens fractieassistent, raadslid en fractievoorzitter. Ze slaagde erin de VVD in het ‘linkse’ Leiden in het college te krijgen en werd wethouder. Het waren colleges „met een sterk sociaal profiel” zegt GroenLinks-senator Jan Laurier, destijds ook wethouder in Leiden. „We hadden bijvoorbeeld eigen regelingen voor mensen zonder verblijfsvergunning die niet in aanmerking kwamen voor landelijke regelingen. Die verdedigde ze fel.”

Het zorgde ervoor dat Schultz het imago van een linkse liberaal kreeg, een beeld dat ze zelf versterkte door in 2004 in een interview in Het Parool te pleiten voor de oprichting van een nieuwe sociaal-democratische partij met delen van de PvdA en D66. Ze stelde dat de VVD „lijdt aan een verkeerd imago van parelkettinkjes en overmatige aandacht voor financiële degelijkheid”. Een jaar later schreef ze in een opiniestuk dat duurzaamheid en milieu „een liberaal kernthema moeten worden”.

Dat ze nu is toegetreden tot een rechts kabinet lijkt in tegenspraak met haar sociaal-liberale imago. Maar dat ligt ingewikkelder. Schultz is niet zo gemakkelijk in een hokje te plaatsen. Want ze heeft ook een voorliefde voor ‘rechtse’ thema’s als economie, ruimtelijke ordening en infrastructuur. Ze was staatssecretaris in een eerder rechts kabinet, met de LPF en het CDA. Onder haar bewind mocht Schiphol destijds verder groeien. „Links-rechts-stempels passen haar niet”, zegt haar man Haro. Melanie Schultz zelf noemt het een oude indeling: „Milieu en duurzaamheid horen ook bij de VVD.” Ze vindt zichzelf vooral „niet-conservatief”.

Volgens haar vriendin Brigitte den Boer is Schultz vooral bezig met „hoe ze beter kan worden, hoe ze zichzelf kan ontwikkelen.” Juist daarom stapte ze na bijna tien jaar politiek bewust over naar het bedrijfsleven. Schultz werd directeur Zorginkoop bij Achmea. Ze heeft daar zakelijk gezien veel geleerd, constateert president-directeur van de NS Bert Meerstadt, die haar na drie jaar Achmea opnieuw tegenkomt in de politiek. „Ze stelt nu kritische vragen over onze bedrijfsvoering en waarom we iets wel of niet doen. Dat deed ze niet toen ze nog staatssecretaris was.”

Schultz werd door Mark Rutte, met wie ze goed kan opschieten sinds ze in 2002 samen voor het eerst staatssecretaris werden, gevraagd terug te keren in de politiek. Ook in die arena lijkt ze vooruitgang te hebben geboekt. In 2006 vergiste ze zich nog in de politieke gevoeligheid van het onderwerp NS. De oppositie dreigde het vertrouwen in haar op te zeggen omdat ze zonder goedkeuring van de Kamer de dienstregeling voor 2007 had goedgekeurd. Vorige week debatteerde Schultz met de Kamer over een ander gevoelig onderwerp: het functioneren van spoorbeheerder ProRail. Ze zei dat cijfers weliswaar kunnen uitwijzen dat de doelen zijn gehaald, maar dat dat wat anders is dan de beleving van de reiziger en de woede die er bij de politieke partijen over bestaat. Goed gedaan, vindt PvdA-Kamerlid Sharon Dijksma: „Je moet niet te bestuurlijk zijn als het hele land in brand staat.”

Schultz zal haar ervaring nodig hebben. Ze moet het opgeheven departement van VROM, inclusief ambtenaren, op een goede manier laten integreren in haar eigen departement. Ze heeft een aantal lastige dossiers, zoals de plannen voor tolheffing, de ov-chipkaart en de forse bezuinigingen op het openbaar vervoer. Ze moet de aangekondigde daadkracht van het kabinet laten zien door wegen aan te leggen en de mobiliteit te verbeteren.

Maar dat laatste zal pas in het tweede deel van haar termijn gaan spelen, zegt oud-Kamerlid Wijnand Duyvendak (GroenLinks): „Ze kan de komende tijd nog profiteren van alles wat Eurlings in beweging heeft gebracht. Schultz kan de linten doorknippen die Eurlings heeft besteld.”

Camiel Eurlings stapte uit de politiek, omdat hij tijd wilde hebben om een gezin te stichten. Ook daarin onderscheidt Schultz zich van haar voorganger. Ze heeft de afgelopen jaren een drukke baan met het moederschap weten te combineren. Ook als minister brengt ze haar twee kinderen bijna elke dag naar school. Haar moeder is haar voorbeeld, zegt ze: „Die heeft ook altijd gewerkt, voor mij is dat normaal. Ik geloof heilig in de combinatie van een goede baan en en voor kinderen zorgen.”