Wat is uw mening?

Voor theoretisch sterrenkundige Vincent Icke (1946) is de zeventiende-eeuwse geleerde en uitvinder Christiaan Huygens een grote held. Onder meer omdat Huygens toen al begreep wat de wetenschap kan bijdragen aan het maatschappelijk debat.

Heb je iets aan wetenschap voor alle discussies van het moment?

„Nou en of. Ik zie een verschuiving van feiten naar meningen. Studenten vragen me tegenwoordig: wat is uw mening over de bigbangtheorie? Nou, die theorie heeft lak aan mijn mening! Laatst stond ik met een filosoof op een receptie die beweerde dat quarks niet bestaan. Al die natuurkunde was maar theorie. Waarop ik zei: waarom laat je dat glas wijn niet los dan?

„Meningen kunnen nog een aanvulling zijn op feiten, en die kun je gebruiken in de discussie. Maar meningen worden steeds vaker overtuigingen. De mening als axioma.”

Overtuigingen zijn fijn, ze geven zekerheid.

„Maar zekerheid bestaat niet. Mensen hebben inderdaad een hang naar het absolute. De aantrekkingskracht van overtuigingen is er, en die is levensgevaarlijk. Daar komt kommer en kwel en oorlog van. In het boek Cosmotheoros, dat Christiaan Huygens voor zijn broer maakte, vertelde hij wat je van de wetenschap kunt leren om je beter te gedragen op aarde. Hij gebruikt één argument: zodra je een paar stappen in het heelal zet, zie je dat de aarde zo’n klein bolletje is dat je geen oorlogen moet voeren om een paar vierkante kilometer.”

De wetenschappelijke blik biedt uitkomst?

„De aanpak en de methodes van de wetenschap hebben ons groot gemaakt. Dat moeten we beseffen. Er zijn drie belangrijke ingrediënten: opmerkzaamheid, vindingrijkheid en kritische zin. Hou je die volgorde aan dan ontstaat er een kritische spiraal. Je probeert van alles, en kijkt of het klopt of niet. Wil je bijvoorbeeld iets tegen de files doen, dan kun je besluiten overal een baan asfalt naast te leggen. Maar de wetenschappelijke aanpak zou zijn dat eerst op een klein stukje uit te proberen, en dan te meten wat de consequenties zijn.”

Maar wetenschap is toch niet voor iedereen weggelegd?

„Niet iedereen hoeft zelf onderzoek te doen natuurlijk, maar je kunt je er wel bewust van zijn dat falen de norm is. Van alles wat je probeert in de wetenschap is waarschijnlijk 99 procent knudde. We moeten leren omgaan met onzekerheid, de hang naar het absolute moet absoluut weg.”

Liesbeth Koenen

Morgen spreekt prof. dr. Vincent Icke over ‘Denken te weten, de kracht van opmerkzaamheid’. Anton Philipszaal in Den Haag.