Reizen en vissen op kosten van Amsterdam

De harde-kernsupporters van Ajax konden vele jaren hun gang gaan. Wat deed de gemeente? Een woordvoerder: „Het was pappen en nathouden.”

AFCA-graffiti (Amsterdam Football Club Ajax) langs de ringeweg A10 in Amsterdam, soms met de toevoeging CBS (can't be stopped, criminal bombing squad). Foto NRC Handelsblad Nederland, Amsterdam, 23/25-07-2010 AFCA (afkorting voor Amsterdam Football Club Ajax) tags gebruikt door supporters clubjes langs de ringweg A10 in Amsterdam zijn er in alle soorten en maten vaak met de toevoeging CBS (can't be stopped of criminal bombing squad). Voor verhaal over voetbalsupporters, er zijn ook losse beelden van graffiti, het supportershome en een kantoorpand aan de Hoogoorddreef. foto: Bram Budel Bram Budel

In elke tourbus die Ajaxsupporters naar uitwedstrijden brengt, zit een vaste supportersgroep met vaste chauffeur en vaste stewards. In ‘bus 50’ zaten jarenlang leiders van de harde kern. Zij bepaalden wie in de bus mocht, leidden hun eigen stewards op en als de chauffeur hun niet beviel, zorgde het busbedrijf voor een ander.

Er wilden altijd meer supporters mee dan er plaatsen waren in de bussen. Wie het vaakst meeging, maakte de meeste kans op een kaartje. Lang werden de busreizen mede georganiseerd door de gemeente Amsterdam.

De gemeente trad bij rellen hard op tegen hooligans, maar financierde tegelijkertijd een stichting die hen in de watten legde. Welzijnswerkers van die stichting organiseerden uitjes, bemiddelden bij stadionverboden en hielpen de mannen hun rechtszaken voor te bereiden. Een jongerenwerker vertelt dat hij een F-sider met kiespijn eens meenam naar de tandarts. „Je weet nooit wat rellen doet ontstaan”, zegt hij.

De stichting, Axios, moest voorkomen dat kansarme jongens met een Ajaxhart op het verkeerde pad raakten. Maar de doelgroep bleef twintig jaar lang dezelfde. Jonge hooligans werden oude hooligans. Kansarm waren ze al lang niet meer. De gemeente bleef geld geven. Hoeveel geld? Axios weigert jaarverslagen te verstrekken. Om een idee te geven: in 2003 kreeg de stichting 46.000 euro van de gemeente en 140.000 euro van Ajax. Dit jaar krijgt Axios een ton van de gemeente en anderhalve ton van Ajax. Betrokkenen schatten het totale subsidiebedrag de afgelopen jaren op 700.000 tot 800.000 euro.

De stichting waaruit Axios voortkwam, bestaat sinds het voetbalvandalisme opkwam, in 1988. Een jaar later gooide een toen 17-jarige Ajaxsupporter een ijzeren staaf tegen de doelman van de tegenpartij. Het Rijk stelde geld beschikbaar voor initiatieven om kansarme voetbalsupporters op het rechte pad te houden.

Dus struinden Amsterdamse jongerenwerkers begin jaren 90 de met Ajaxvlaggen behangen coffeeshops af op zoek naar kansarme supporters. Ze wisten zo’n driehonderd nog jonge F-siders te werven. „We wilden er gewoon voor ze zijn”, zegt een jongerenwerker uit die tijd. „Het ging om presentie.” Eerst hadden de supporters het gevoel dat de club hen via de stichting in de gaten hield. Later kregen ze door dat ze via de stichting juist dingen konden bereiken.

De supporters mochten zelf activiteiten bedenken, als ze die maar hielpen organiseren en meebetaalden. Vissen vonden ze leuk, en voetballen. En dus kwamen er uitjes naar de Waddenzee en naar de Noordzee. En supporterstoernooien, in Amsterdam en Engeland. Axios regelde de contracten voor de huur van de voetbalvelden en boten, nam de catering voor zijn rekening en kocht vaantjes.

De stichting hoopte dat als de jongens er zelf om hadden gevraagd en er voor hadden gewerkt en meebetaald, ze zich zouden gedragen. Soms ging dat op. Jonge supporters die zich hadden misdragen verfden de wielerbaan van het Olympisch Stadion. Soms lukte het niet. Nog voor een groep jongeren de Waddenzee bereikte, bleken drie hengels te ontbreken.

Axios, zegt oud-directeur Dion de Leuw, opereerde „altijd op het randje”. Neem de jongen die de staaf gooide. „Na een tijdje krijgt zo’n jongen steun van ons.” Dat klopt, zegt een bestuurslid van Axios dat niet met naam in de krant wil: „Iedereen die zijn straf heeft uitgezeten krijgt een tweede kans.”

Het busvervoer ontstond omdat fanatieke supporters lang uit protest de verplichte combitrein (reis en kaartje) vermeden. Een enkeling, zoals de onlangs overleden F-sider Joark die zijn levensverhaal liet optekenen, wist altijd kaarten te regelen. Axios besloot zich bij hem aan te sluiten. Misschien dat de harde kern dan mee zou gaan, was de gedachte.

De welzijnswerkers gingen op zoek naar een busbedrijf dat niet te duur was en bereid was fanatieke supporters te vervoeren. Besselink was in die tijd een jong, opkomend bedrijf dat het zag zitten.

Axios kreeg de beschikking over gloednieuwe bussen, met bar, video- en muziekinstallatie. Als je supporters in aftandse bussen vervoert, is het niet raar als ze die vernielen, dachten de welzijnswerkers. Nu gooiden de supporters blikjes naar andere voertuigen.

De leiders van de harde kern hoefden volgens betrokkenen bij aankomst niet in de rij te wachten. Anderen hielden hun plaatsen in de bus vrij. Oud-Axiosdirecteur De Leuw: „Het is natuurlijke selectie. Het is niet zo moeilijk om tegen iemand die binnenkomt te roepen: ‘Jij komt er niet in’ en een ander wel binnen te laten. Bij schoolreisjes gaat dat ook zo..”

In 2007 ontdekte de gemeente dat de subsidie voor jongerenwerk allang niet meer naar jongeren ging. Ajax nam de betaling geheel over, totdat de gemeente onlangs toch weer een ton toezegde. „Dat geld is nu uitsluitend bestemd voor jongeren”, zegt gemeenteambtenaar Rosaly Brandon.

De vraag blijft of de gemeente niet te lang te soft met de fanatieke supporters is omgegaan. „Het was jarenlang pappen en nathouden, maar dat gebeurt in elk geval nu niet meer”, zegt de woordvoerder van de Amsterdamse burgemeester. Hij wijst erop dat de jongeren die neigen naar voetbalvandalisme stevig worden aangepakt. Of Amsterdam altijd even goed omgaat met de fanatieke supporters, laat de gemeente nu onderzoeken: „De tijd van polderen met de supporters is in elk geval voorbij.”