Leve de Beslotenheid

WikiLeaks bedreigt de relaties tussen landen niet.

Het echte gevaar is dat landen geen betrouwbare informatie meer krijgen van hun ogen ter plaatse.

Illustratie Dario Castillejos / Cagle Cartoons

Het is de olie van de diplomatieke machinekamer: het berichtenverkeer oftewel de rapportages van naar verre landen uitgezonden functionarissen aan hun eigen hoofdstad. Veelal voorzien van het stempel: vertrouwelijk.

Sinds zondagavond lekt de olie volop. Klokkenluiderswebsite Wikileaks begon toen met het publiceren van de eerste van de meer dan een kwart miljoen documenten die oorspronkelijk nooit bestemd waren voor de openbaarheid. Maar iedereen weet nu hoe Amerikaanse diplomaten echt denken over politici als Vladimir Poetin, Silvio Berlusconi, Harmid Karzai, Angela Merkel of Nicolas Sarkozy. Weinig vleiend allemaal.

Na de eerste opwinding volgt de bezinning. Het was smullen, al die ongepolijste kwalificaties die diplomaten neerschreven over politieke leiders in hun gastland. Maar nu de eerste honger is gestild, komt er ruimte voor de meer principiële vraag. Het is leuk en soms zeker ook nuttig om het allemaal te weten. Maar moeten we het ook weten?

Zal de schade van dit kijkje in de keuken van de internationale diplomatie uiteindelijk niet veel groter blijken te zijn dan de voordelen?

Ja, zeggen niet alleen de ontmaskerden, de Amerikanen, maar ook talloze politici in andere landen. De Nederlandse premier Rutte bestempelde gisteren na afloop van zijn kennismakingsbezoek aan de Franse president Sarkozy (de man met de dunne huid, aldus de Amerikaanse ambassade in Parijs) het publiceren van de rapportages als „heel schadelijk voor de diplomatieke verhoudingen”. Eerder op de dag had minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal zich al in gelijke bewoordingen uitgelaten en gewezen op de mogelijke gevolgen voor de diplomatie als instrument. „Het kan ertoe leiden dat landen minder duidelijk met elkaar gaan communiceren dan zinnig zou zijn”, zei hij.

Maar de communicatie met elkaar is niet zozeer het probleem. Zeker als het om bevriende landen gaat – en in het internationale circuit is iedereen om allerlei redenen al heel snel met elkaar bevriend – weet men elkaar altijd netjes te bejegenen. Niet voor niets kent de taal het begrip ‘diplomatieke bewoordingen’.

Het gaat er juist om hoe men over elkaar communiceert. De echte taak van de diplomaat bij het schrijven van de rapportages voor het thuisland is het geven van waardeoordelen. Of, zoals dat in Nederlandse Buitenlandse Zaken-termen heet: het geven van een appreciatie. Daarvoor zit zo iemand ter plaatse – juist in de tijd van internet is die aanwezigheid cruciaal. En de één doet zo’n appreciatie in bloemrijker dan wel onverhullender taalgebruik dan de ander.

Ook hierin wijkt de Nederlandse diplomatie niet af van die van andere landen. Diplomaten kunnen vrijuit schrijven in de wetenschap dat hun stukken voor intern gebruik zijn en slechts een bescheiden onderdeel vormen van de oordeelsvorming op beleidsniveau.

Of liever: ze konden vrijuit schrijven. Het gevaar is nu dat in het vervolg elke interne memo wegens het gevaar op uitlekken in de meest veilige bewoordingen zal worden opgesteld.

Oud-diplomaat en oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot weet al wat het gevolg zal zijn van die voorzichtigheid, zei hij gisteren op BNR radio: „Je krijgt dan een minder reëel en betrouwbaar beeld.”

Zo’n onbetrouwbaarder beeld kán gevaarlijk zijn als in een verre hoofdstad het gedrag van een andere regering moet worden beoordeeld en beantwoord.

pagina 6 en 7: Arabische leiders in verlegenheid gebracht door stukken over Iran, pagina 19: Commentaar

wat er gelekt is

Het lekken van een kwart miljoen diplomatieke berichten heeft al flink wat gevoelige informatie naar boven gebracht.

Bekijk welke informatie via WikiLeaks tot nu toe de media heeft gehaald op nrc.nl en nrcnext.nl