'Inlichtingendiensten opgelucht na lekken'

Op de tweede dag van de onthullingen uit de diplomatieke post van de VS door WikiLeaks verschuift de aandacht naar Noord-Korea. Het debat over de waarde van de gelekte informatie komt op gang. Ook in het Midden-Oosten.

Voormalig spion James Bamford. Foto AP Author James Bamford, who has written several books on the National Security Agency is seen in his Washington home Thursday, March 2, 2006. Bamford said Sunday, May 8, 2006, that if Deputy Director of National Intelligence and former NSA chief, Gen. Michael V. Hayden, gets the job as director of Central Intelligence Agency, he would once again have to overhaul an intelligence agency that has low morale and is trying to find its place in the war on terrorism. (AP Photo/Caleb Jones) AP

Tom-Jan Meeus

Jim Bamford (64) is de auteur van twee baanbrekende boeken over de inlichtingendiensten van de Verenigde Staten - The Puzzle Palace (1982) en Body of Secrets (2001). Hij woont sinds een jaar in Londen, waar hij werkt aan zijn eerste roman. Toen de klokkenluiders van WikiLeaks afgelopen weekeinde de eerste van ruim 250.000 ambtsberichten publiceerden, was Bamford even over in Washington.

Obama betitelt de lekken als „zware misdaad”. De Republikein Peter King noemt ze „ernstiger dan een gewapende aanval”. Wat zegt u?

„Och, politici overdrijven graag. Ze doen alsof het einde der tijden nabij is. Maar het valt allemaal wel mee, denk ik. 95 procent van dit materiaal had niet geclassificeerd hoeven zijn. Bovendien beschikt WikiLeaks, voorzover we nu weten, niet over staatsgeheimen, zoals informatie over undercoveroperaties.

„De stukken leggen legitieme zaken bloot, die de Amerikaanse regering domweg niet dient te doen. Kruisraketten in Jemen afschieten en dan een deal uitwerken zodat de president van Jemen doet alsof hij de bommen liet gooien – wat voor democratie ben je dan? De VS blijken oorlog te voeren in dat land en het Amerikaanse publiek weet van niets. Dat gaat ver. Generaal Petraeus maakt in Jemen zelfs de afspraak leugens te zullen vertellen zodat verborgen blijft dat de VS die kruisraketten afschieten. Wat mij betreft is het zeer goed dat zulke gegevens naar buiten blijven komen: We weten nu dat Obama en Petraeus hebben gelogen tegen het Amerikaanse volk.”

Maar hebt u de indruk dat mensen hierover verontwaardigd zijn?

„Er komt zoveel informatie vrij, ik denk dat bijna niemand in staat is zich op één onderwerp te concentreren. Maar ik kan het geval van Jemen bij iedereen aanbevelen. Het is schandalig.”

De gelekte stukken komen uit een databank die na 9/11 werd opgezet zodat overheidsdiensten voortaan alle informatie van elkaar kenden. Is dat niet ironisch?

„Dat probleem herhaalt zich steeds weer. Na de schandalen rond Aldrich Ames van de CIA (in 1994 veroordeeld wegens spionage voor de Russen, red.) en Robert Hanssen van de FBI (in 2001 gepakt, ook wegens Russische spionage, red.) besloten de diensten hun informatie zoveel mogelijk voor zichzelf te houden om te voorkomen dat eenlingen opnieuw zoveel schade konden aanrichten. Na 9/11 was de klacht precies andersom: dat diensten informatie voor zichzelf hielden. Zodoende is toen de databank gevormd waaruit deze documenten zijn gelekt. Het is een Catch 22-situatie, een vicieuze cirkel.

„Het probleem was in dit geval overigens dat ze geen procedures hadden om te beletten dat geclassificeerde bestanden op een cd-rom werden overgezet. Een totaal gebrek aan professionaliteit. Iedereen in deze wereld begrijpt dat je dit moet regelen. Er zijn altijd mensen die lekken, daar moet je op voorbereid zijn.”

De behoefte om alle informatie te delen leidde ertoe dat maar liefst 250.000 overheidsfunctionarissen toegang tot deze databank hadden. Was het vragen om moeilijkheden?

„Dat hoeft niet wanneer de procedures goed zijn. Als er maatregelen waren getroffen die het onmogelijk maakte dit soort materiaal te kopiëren was dit nooit gebeurd. Het is een klassiek geval van falende leidinggevenden binnen de overheid.”

Veel mensen zeggen: dit zal het Amerikaanse vermogen schaden om internationale coalities te sluiten.

„Landen zullen altijd geheime deals met elkaar blijven sluiten. Natuurlijk zijn er op dit moment leiders in verlegenheid gebracht. Maar dat is over drie maanden iedereen weer vergeten. En leiders sluiten geheime deals sluiten omdat ze denken dat hun land daar beter van wordt, niet uit vriendschap met de VS.”

Hoe reageren ze in de Amerikaanse inlichtingenwereld?

„Opgelucht. Het heeft er alles van dat WikiLeaks geen toegang heeft gehad tot de ‘zeer geheime’ informatie van de CIA (buitenlandse inlichtingendienst, red.) en de NSA (gespecialiseerd in afluisteren, red.). Dus in die wereld zijn ze erg gelukkig momenteel.”

De minister van Justitie zei gisteren dat de VS strafrechtelijk onderzoek hebben ingesteld naar WikiLeaks. Is er een kans dat WikiLeaks en leider Julian Assange vervolgd worden?

„Je kunt ze uiteraard vervolgen als criminele organisatie met het oogmerk geclassificeerde informatie te verspreiden. Maar zolang Assange niet in dit land verblijft, komen de VS niet ver. Want het lekken van geclassificeerde Amerikaanse documenten is buiten ons land niet strafbaar. Zo weten buitenlandse spionnen in de VS ook bijna altijd vervolging te voorkomen. Dus ik denk niet dat we daar veel van kunnen verwachten.”