Het eigen budget werd kostenpost

Het budget dat chronisch zieken zelf mogen uitgeven (pgb) wordt kleiner. De kosten rezen de pan uit. En dat terwijl pgb’s waren bedoeld als bezuiniging.

Goed en slecht nieuws uit Den Haag voor mensen met een ‘persoonsgebonden budget’ (pgb), een ‘zak met geld’ die zieke mensen kunnen aanvragen om zelf hulpverleners in te huren. Tienduizend mensen die er voor op de wachtlijst staan krijgen het geld alsnog. Maar de uitgekeerde bedragen worden lager, ook voor mensen die al een budget hebben.

Zo’n 126.000 chronisch zieke en gehandicapte mensen en kinderen beschikken over zo’n budget dat ze naar eigen inzicht mogen besteden. VVD-staatssecretaris Erica Terpstra van Volksgezondheid introduceerde het vijftien jaar geleden. Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) of het Bureau Jeugdzorg bepaalt hoeveel zorg iemand nodig heeft en hoeveel geld hij daarvoor krijgt. Het geld komt uit de pot van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ), bedoeld voor mensen die lang onverzekerbare zorg behoeven.

Kinderen krijgen het geld vaak voor een gedrags- of psychiatrische stoornis (autisme, adhd). Gehandicapten en chronisch zieken zijn dankzij het budget soms in staat zelfstandig te blijven wonen, of gezamenlijk in een aangepast huis. Dat is voordelig voor de overheid, want een plaats in een instelling is altijd duurder. Maar de oorspronkelijke verwachting dat het persoonsgebonden budget de zorgkosten zou drukken is niet uitgekomen. Die kosten groeiden door en het persoonsgebonden budget zelf werd een nieuwe grote kostenpost. Zozeer dat oud-minister Klink vorig jaar juni de toekenning tijdelijk staakte.

Hoe komt het dat een regeling die geld had moeten besparen duurder uitpakt? Volgens Guus Schrijvers, hoogleraar algemene gezondheidszorg aan het UMC Utrecht, doordat de besteding in Nederland aan te veel controle is onderworpen. „In Duitsland hoeven mensen er geen verantwoording over af te leggen. Daar komt de wijkverpleegkundige elke drie maanden kijken of iemand die een zorgbudget krijgt in redelijke gezondheid verkeert. Als hij verloedert of het geld opzuipt, wordt het ingetrokken.”

Hoe maakt dat Duitse systeem de zorg goedkoper? Volgens Schrijvers doordat het andere oplossingen mogelijk maakt, die in Nederland al snel als ‘profiteren van overheidsgeld’ worden gezien. „In Duitsland kan de dochter van een ernstig zieke vrouw voor 30 procent haar baan opzeggen om voor haar moeder te zorgen, en haar inkomen aanvullen uit het budget dat haar moeder krijgt. In Nederland mag dat niet. Als dat wel kan, spaar je een dure verpleeghuisplaats uit.” De pgb-bedragen zijn in Duitsland wel lager.

In Nederland zal de controle voorlopig juist worden verscherpt om fraude tegen te gaan, kondigt de staatssecretaris vandaag aan. Fraude komt vooral voor bij malafide bemiddelingsbureaus, die tegen betaling de ingewikkelde administratie rond het budget van mensen overnemen. Daarnaast geven mensen het geld soms verkeerd uit, bijvoorbeeld omdat ze niet goed in staat zijn leiding te geven aan de hulpverleners die ze inhuren. Ze spreken bijvoorbeeld een te hoog loon af.

Directeur Aline Saers van de ‘belangenvereniging voor budgethouders’ Per Saldo denkt dat veel misbruik te voorkomen is met goede voorlichting. „Het overheidsbeleid is te zeer op wantrouwen gebaseerd. Er zijn natuurlijk mensen die niet goed met geld om kunnen gaan. Maar hoe filter je die eruit? Dat kan gewoon gebeuren.”

Wat ook de kosten opjaagt, zegt Saers, is dat instellingen het budget gebruiken als sluiproute om hun eigen budget te verhogen. Ze dwingen mensen zo’n budget aan te vragen voor de zorg die zij leveren. Zodat ze de kosten niet zelf hoeven te dragen.

Goed nieuws voor iedereen is dat het persoonsgebonden budget in 2014 een wettelijke regeling wordt. Nu is het nog een subsidie. Daardoor is het elk jaar de vraag hoeveel geld ervoor beschikbaar is. In 2011 is dat 2,7 miljoen euro, tegen 2,3 miljoen in 2010.