Wikken en wegen met WikiLeaks

In de ideale wereld van Julian Assange bestaan geen achterkamertjes. Maar voor goede internationale betrekkingen is diplomatie onontbeerlijk. Daarom enkele kanttekeningen bij WikiLeaks.

In de ideale wereld van Julian Assange bestaan geen achterkamertjes. Maar voor goede internationale betrekkingen is diplomatie onontbeerlijk. Daarom enkele kanttekeningen bij WikiLeaks.

Het buitenlandbeleid van minister Hillary Clinton kenmerkt zich sinds haar aantreden door soft power. In NRC Handelsblad duidt correspondent Tom-Jan Meeus dat als volgt:

“De oorlogen in Afghanistan en Irak brachten het imago van de VS schade toe, redeneert Obama, en minister Clinton benadrukt dat soft power, overleg met bondgenoten en vijanden, een slimmere manier van machtsuitoefening is dan hard power, gewapende strijd.”

Natuurlijk, het lek van Assanges WikiLeaks heeft ambtsberichten naar buiten gebracht die het daglicht niet kunnen verdragen (ook van Hillary over spionage). Maar zou Assange werkelijk geloven dat een conflict zoals dat tussen Zuid- en Noord-Korea gaande is in de schijnwerpers opgelost kan worden? Is soft power – onderhandelen bij kaarslicht – hier niet constructiever en veiliger? “Het gaat ons jaren kosten de schade te repareren”, zei een ervaren oud-diplomaat in het artikel van Meeus. Wat die schade is – meer tumult in het Midden-Oosten of een afbrokkelende coalitie – moet nog blijken.

Dan de rol van de media. In de woorden van NRC’s ombudsman Sjoerd de Jong heeft WikiLeaks een ‘vrachtwagen vol vertrouwelijk diplomatiek verkeer leeg gekieperd’. Hoe moeten gevestigde media omgaan met die ongevraagde diensten van een klokkenluiderwebsite, vraagt hij zich af. Hij wijst erop dat de hoofdredactie van The New York Times een uitvoerige noot nodig had om het de lezers uit te leggen. Kort samengevat kwam het op het volgende neer.

De positieve argumenten:

  • Hier niet over publiceren zou aanmatigend zijn, want lezers hebben recht om te weten wat in hun naam wordt gedaan.
  • De documenten worden toch op het net gezet, of wij nu meedoen of niet.

De negatieve argumenten:

  • Het kan informanten en de nationale veiligheid in gevaar brengen.
  • De informatie kan terroristen van pas komen of inlichtingenoperaties over ‘vijandige’ naties frustreren.

De ombudsman is van mening dat de journalist bij dit soort grootschalige lekken eerst moet wegen en dan pas publiceren. En vooral: context bieden. “Ook voor NRC Handelsblad en andere kranten die de stukken niet kregen toegespeeld, geldt dat de lawine aan feiten en weetjes die WikiLeaks heeft losgemaakt duiding en context vereisen. De lezer moet weten uit welke taart de kruimels komen.”

En daar speelt het geweten van journalisten op. Zij duiden nu feiten die reeds op straat liggen, terwijl de boodschap van Assange rauw is: hier een lading fruit, zoek de rotte appels maar, de goede vruchten ten spijt. Als diplomatie ergens goed voor is, dan kan ook ‘de waarheid’ slachtoffers maken.