Revolução comediante in land van de telenovela

Telenovela’s, de eindeloze soaps, zijn oppermachtig op de Braziliaanse tv. Maar laat op de avond komt de jonge comedy op, naar Amerikaans voorbeeld.

Op de Braziliaanse televisie is een revolutie gaande. In het land van de telenovela, de dagelijkse soap die tientallen miljoenen kijkers trekt, is een jonge generatie opgestaan. Laat op de avond of op internet worden hun vaak korte humoristische programma’s getoond.

Soms duren ze een kwartier, 20 minuten of 24 minuten. Series van bijvoorbeeld vijf of acht afleveringen, met jonge acteurs. Ironie, zelfspot en satire zijn de gebruikte ingrediënten. De nationale televisie zendt er momenteel een stuk of zeven uit.

Voor de nieuwe programmakers, twintigers en dertigers, is de traditionele telenovela passé. De zich herhalende relatiedrama’s, de intriges, de dialogen met de lange stiltes – en dat zes dagen per week en zes maanden lang. Te voorspelbaar, te conservatief.

De telenovela is een instituut, zegt de 25-jarige Natalia Klein, bedenker van de comedy Adorável psicose (‘Aanbiddelijke psychose’): „Maar de jonge generatie groeit op met kabel-tv. Zo leert zij een andere televisietaal, beïnvloedt door de Amerikaanse sitcoms.”

Sinds begin jaren negentig heeft Brazilië kabeltelevisie. Nu de middenklasse aan het groeien is en geld heeft voor een abonnement, neemt het bereik snel toe.

In Adorável psicose speelt Klein zichzelf, een wat neurotisch, egocentrisch type, dat de kleinste details van haar leven bespreekt met een therapeut. Haar serie is typerend voor de nieuwe golf van humoristische series. De dialogen zijn snel, puntig op zijn Portugees en in gewone spreektaal. Dubbele betekenissen en woordgrappen kleuren de gesprekken en geven er Braziliaans eigenheid aan. Uitgesponnen scènes, zo typerend voor de telenovela, ontbreken.

Klein zegt: „In de Amerikaanse series gaan conversaties vaak vlot. De gesprekken zijn geloofwaardiger, komen natuurlijker over. In het traditionele Braziliaanse drama klinken de dialogen soms nogal kunstmatig.” Zelf zegt zij te zijn beïnvloed door Seinfeld, Woody Allen en Larry Davids Curb your enthousiasm.

De 25-jarige Klein is een lange jonge vrouw met grote ogen. Haar kleding doet een beetje jaren zestig aan. Een groene lakriem combineert ze met een bruin jurkje met rode blokjes, waaronder zwarte laarzen tot haar knieën. Haar tv-serie is gebaseerd op haar blog, die zij twee jaar geleden begon. In haar blog schrijft ze met humor over haar dagelijkse beslommeringen. Zij zegt: „Over 20 jaar zal de telenovela niet meer zo populair zijn als vandaag.”

Om een idee te krijgen hoe het nu is: marktleider TV Globo, de koning van de telenovela, zendt vier verschillende soaps per dag uit, vanaf 17.30 uur. Doordeweekse voetbalwedstrijden beginnen steevast na de laatste soap van de dag. En bijna elk restaurant of bar in het land heeft wel een televisie, zodat de gasten geen telenovela hoeven te missen tijdens de avondmaaltijd.

Maar volgens Álavaro Campos, een 30-jarige scriptschrijver, is een nieuwe tijd aangebroken. Het barst in Brazilië van de jongeren, zo zegt hij, die televisie willen maken. Omdat ze aanvankelijk moeilijk een voet tussen de deur krijgen, maken ze korte goedkope producties. „Het zijn een beetje nerds zoals ik. Solitaire figuren in de grote stad, beïnvloed door popcultuur, cartoons en series als Big Bang Theory”, zegt Campos. „De producties hebben een veelheid van invloeden, maar reflecteren wel onze realiteit.”

In 2007 begon Campos met een serie op een internetkanaal en sindsdien heeft hij er ook twee geschreven voor de televisie. In zijn eerste, een parodie, wordt het zelfbeeld van de macho jongeman, de succesrijke vrouwenversierder, gedeconstrueerd. Hij zegt: „Braziliaanse jongens zien zichzelf graag als experts met vrouwen, maar in mijn serie zijn het vooral sukkels die lopen te stuntelen.”

Philip de Wit