Rebelleren hoeft niet meer

De 17-jarige Hegemann wordt het wonderkind van de Duitse kunstwereld genoemd.

Haar debuutroman is getypeerd als portret van een individualistische generatie.

Amsterdam 20-11-2010 .Helene hegemann Duitse schrijfster/regisseur voor NRC Next. Foto Floren van Olden

„Ik heb een grote drang om te vertellen, maar ik weet niet goed waar die vandaan komt. Als er een situatie is die gedramatiseerd kan worden, dan wil ik iets maken. Het gaat me om de inhoud, daarna kijk ik in wat voor vorm ik het kan gieten: een roman, theaterstuk of een draaiboek voor een film.” Aan het woord is Helene Hegemann, die wel het wonderkind van de Duitse kunstwereld wordt genoemd. Zeventien jaar oud is ze pas, maar ze heeft nu meer bereikt dan veel kunstenaars in hun halve leven. Ze heeft een theatervoorstelling en een film gemaakt, die beide lovend zijn ontvangen. En in januari verscheen haar debuutroman Axolotl Roadkill, die lyrische kritieken kreeg, de bestsellerlijst bestormde en genomineerd is voor een grote literatuurprijs.

De roman, die nu is vertaald in het Nederlands, gaat over het 16-jarige meisje Mifti dat opgroeit bij haar broer en zus in Berlijn, nadat haar moeder is overleden. Ze spijbelt veel en om de verveling en zinloosheid van het bestaan draaglijk te maken, heeft ze seks met vreemden, gebruikt ze grote hoeveelheden drugs en stort ze zich vol in het Berlijnse nachtleven. In een rauwe taal beschrijft Hegemann de belevingswereld van losgeslagen jongeren. Het is een vervreemdend boek doordat hallucinaties en werkelijkheid, benevelde gesprekken en nuchtere observaties in elkaar overlopen. Het verhaal is ook erg grappig omdat Mifti op vileine wijze haar eigen gedrag en dat van anderen analyseert.

Axolotl Roadkill is in de Duitse media getypeerd als een portret van een individualistische generatie, die er moeite mee heeft te rebelleren omdat haar ouders al rebellen zijn. Maar volgens Hegemann is dat niet terecht. „Het gaat me niet om mijn generatie. Die bestaat uit zulke uiteenlopende mensen. Er is geen beweging die ons bindt; we gaan niet allemaal dezelfde kant op. We worden hooguit gekenmerkt door ultiem individualisme. En het is juist gaaf dat we niet meer hoeven te rebelleren tegen onze ouders, dat we niet meer in een loopgravenoorlog verstrikt zijn. Alles wat ik wil en wat ik denk, wordt door mijn vader juist zeer serieus genomen.”

Het is verleidelijk om Axolotl Roadkill te lezen als een autobiografische roman, want Hegemann heeft veel gemeen met de hoofdpersoon: ze heeft dezelfde leeftijd, ook zij verloor haar moeder en verhuisde naar Berlijn, waar ze opgroeide in het creatieve milieu rond haar vader Carl Hegemann, dramaturg van de Berliner Volksbühne. Volgens Hegemann houden de overeenkomsten daar op. „Ik kan alleen schrijven vanuit mijn eigen perspectief. Maar het verhaal zelf, de emotionele gesteldheid en de levensloop van de hoofdpersoon hebben niet zo veel met mij te maken.”

Toch heeft ze veel van zichzelf in Mifti gestopt, zoals haar taalgebruik, dat is doorspekt met woorden als ‘welvaartsverwaarlozing’, en ‘pseudobelastinggestoord’. Duitse recensenten noemden dat soms experimenteel. „Onbegrijpelijk, dat is gewoon hoe ik praat”, zegt Hegemann.

Ook bekent ze te hebben geëxperimenteerd met drugs. „Ik heb niet jarenlang drugs gebruikt, maar heb er wel ervaring mee. Ik ken mensen die aan de heroïne zijn gestorven en ik kan me goed voorstellen welke ontwikkeling je doormaakt als je drugs gebruikt. Daaruit is een half realistisch verhaal ontstaan, dat put uit eigen ervaringen en uit wat ik gehoord en gelezen heb. Ik heb er veel plezier aan beleefd om horrortrips uit te denken. Dan kwam ik terug van het joggen, had ik net gedoucht en schreef ik een totaal gestoorde scène.”

Tijdens een van die doorwaakte drugsnachten belandt Mifti bij een jongen die allerlei hagedissen verkoopt. Van hem krijgt ze een Axolotl, een Mexicaanse salamander die nooit volwassen wordt: hij blijft voor altijd een larf. Ook Mifti zou het liefst nooit volwassen willen worden. Het ligt voor de hand haar gedrag te verklaren als een reactie op de dood van haar moeder, maar dat is volgens Hegemann te makkelijk.

„Het zijn de media die dit ervan hebben gemaakt. Het past in hun beeld: drugs zijn slecht en die neem je alleen als er iets ergs is gebeurd. Mifti heeft psychische problemen, dat speelt zeker een rol. Maar ze doorziet haar eigen gedrag: ‘Ik weet het, ik wordt als psycho-meisje gecategoriseerd omdat mijn moeder gestorven is en iedereen denkt dat ik daarom drugs neem. Maar sterf, ik doe het toch, omdat ik het leuk vind en om mezelf te onderscheiden’.”

Of zoals Mifti zelf in het boek zegt: „Ik ben een mishandelde teenager. Als invoelende tolk herkent mijn zuster moeiteloos een diep getraumatiseerd, hyperintelligent, van haar pad geraakt persoon in mij, die de beroemde stomme roep om liefde/hulp uitschreeuwt vanaf de rand van de afgrond. Ik daarentegen geniet van de door mij perfect uitgevoerde houding van arrogant, mishandeld kutkind dat met haar snobistische ontaardheid koketteert en het failliet van haar omgeving in een moeite door ontmaskert.”

Dat laatste geldt vooral voor het creatieve milieu in Berlijn, dat op sarcastische toon de maat wordt genomen. Had Hegemann daarbij de kring rond haar vader voor ogen? „Er zijn veel creatieve scenes in Berlijn”, zegt ze. „Velen zijn goed en oprecht maar velen zijn ook slecht en hypocriet. Die bestaan uit kunstmatige pseudokunstenaars voor wie het niet om kunst gaat, maar alleen om de levenswijze en dat ze er artistiek uitzien. Eenmaal in hun atelier weten ze totaal niet wat ze moeten doen. Dus doen ze anderen na en dan vragen ze zich af waarom ze geen succes hebben. Ze hebben geen echte drang om iets te maken.”

Die drang heeft Hegemann wel. Inmiddels gaat ze niet meer naar school, ze is gestopt toen ze het boek schreef. Nu wil ze studeren aan de Filmacademie om nog meer verhalen te vertellen.

Helene Hegemann: Axolotl Roadkill Vertaling Marcel Misset, Arbeiderspers, 198 blz. € 17,95