Obama in grote verlegenheid na lek

Het lekken van een kwart miljoen diplomatieke berichten is een zware test voor de VS als wereldmacht. Coalities smeden wordt gecompliceerder.

Het ‘9/11’ van de Amerikaanse diplomatie? De ambtsberichten van Amerikaanse afgezanten die klokkenluiderswebsite WikiLeaks gisteren vrijgaf, brengen het machtigste land van de wereld in verlegenheid. Ze zullen de Amerikaanse speelruimte op het wereldtoneel de komende tijd verregaand inperken. De documenten laten zien hoe Amerikaanse diplomaten en militairen werkelijk denken over bondgenoten en andere gesprekspartners in het buitenland. Hun negatieve dan wel neerbuigende opvattingen over een lange reeks wereldleiders en bondgenoten liggen nu op straat.

„Het gaat ons jaren kosten de schade te repareren”, zei een ervaren oud-diplomaat vannacht in Washington. Hij wees erop dat in eerste publicaties over de ambtsberichten, gisteren op de websites van The New York Times en vier Europese kranten, slechts een fractie van het kwart miljoen documenten aan de orde komt waarover WikiLeaks zegt te beschikken. De kranten hebben aangekondigd dat ze de komende tijd blijven publiceren over de documenten.

Dat is vooral pijnlijk omdat de regering juist diplomatieke middelen inzet om Amerika’s aanzien in de wereld te verbeteren. De oorlogen in Afghanistan en Irak brachten het imago van de VS schade toe, redeneert Obama, en minister Clinton (Buitenlandse Zaken) benadrukt dat soft power, overleg met bondgenoten en vijanden, een slimmere manier van machtsuitoefening is dan hard power, gewapende strijd. Maar het probleem is dat ook soft power, zo leren de documenten, niet altijd is wat het lijkt. Zo ondertekende Clinton vorig jaar een richtlijn waarin Amerikaanse diplomaten bij de VN in de praktijk een geheime tweede functie wordt toegewezen: die van spion. Secretaris-generaal Ban Ki-moon, bondgenoten, vijanden als Iran en Noord-Korea: vrijwel alle landen zijn doelwit van de spionage van Amerikaanse diplomaten, aldus de stukken.

Het is geen nieuwe aanpak. De WikiLeaks-documenten leren ook dat de Amerikanen de telefoon van Kofi Annan, de vorige VN-secretaris-generaal, afluisterden voorafgaande aan de invasie van Irak in 2003. „Dit is al decennia praktijk bij de VN en dat weet daar iedereen”, zegt Matthew M. Aid, een oud-spion die historisch onderzoek naar inlichtingenwerk doet. „Maar iets anders is of je ermee in de krant moet komen.”

Niet dat de ramp gisteren meteen tot alle Amerikaanse huiskamers doordrong. De website van The New York Times publiceerde de eerste berichten gistermiddag op een moment dat de meeste Amerikanen per vliegtuig of auto terugkeerden van een lang Thanksgiving-weekeinde. De tv-journaals beperkten zich ’s avonds tot beknopte samenvattingen van de kranten. De kabelnetwerken hadden er amper aandacht voor; de derde aflevering van realityshow Sarah Palin’s Alaska ging gewoon door.

Toch bleek uit de respons van de regering hoe serieus men de zaak neemt. Het Witte Huis noemde de publicaties „roekeloos en gevaarlijk”. Minister Clinton belde gisteren de halve wereld af om uitleg te geven over de documenten. En Clinton bezoekt vanaf morgen vier landen in Centraal-Azië en in de Perzische Golf, hoewel haar ministerie zegt dat die reis al gepland was.

De onthullingen zijn vanuit Amerikaans perspectief overigens niet alleen negatief. Ze laten ook zien hoe het de regering-Obama vorig jaar lukte de steun van Rusland en China te krijgen voor relatief zware sancties voor Iran. Rusland werd gepaaid doordat Obama het raketschild in Oost-Europa zodanig aanpaste dat Rusland er mogelijk aan gaat meewerken. China kreeg na bemiddeling van de Verenigde Staten de toezegging dat Saoedi-Arabië, dat zeer beducht blijkt voor een nucleair Iran, onbeperkt olie zal leveren indien Iran de toevoer zou stopzetten.

Het probleem van de gelekte stukken is dat het voor de VS gecompliceerder wordt internationale coalities te smeden. Zo worden permanente leden van de VN-Veiligheidsraad in de documenten geschoffeerd. Geen goed uitgangspunt om de koppen nog eens bij elkaar te steken. Dat is op korte termijn het voornaamste gevolg van de onthullingen.

Commentaar: Twee

Polarisatie rond Iran verwacht: Drie

Media moeten WikiLeaks ook wegen: pagina 9