Geld is macht voor voorzitter Blatter

De miljoenenwinsten van het WK voetbal worden door FIFA-voorzitter Sepp Blatter verdeeld over de 208 voetbalbonden in de wereld. Zo blijft Blatter al twaalf jaar aan het bewind.

De voetbalbond van São Tomé en Principe, twee eilandjes voor de kust van West-Afrika, heeft 700 leden. Toch krijgt ook deze bond jaarlijks 250.000 dollar (182.000 euro) van wereldvoetbalbond FIFA. Dat is 357 dollar per voetballer. Ook de bonden van het Caraïbische eiland Anguilla (902 voetballers) en het sultanaat Brunei (1400) kunnen elk jaar op dit bedrag rekenen.

Bij de FIFA zijn 208 voetbalbonden aangesloten, meer dan het aantal landen dat lid is van de Verenigde Naties. Voorzitter Sepp Blatter spreekt graag over de ‘voetbalfamilie’, met hem als pater familias. Interne kritiek op bijvoorbeeld de corruptieaffaires is er niet. Familieaangelegenheden blijven binnenskamers. Bovendien profiteert de hele voetbalfamilie van de miljoenenwinst die de FIFA maakt.

Onder leiding van de Zwitser Blatter (74) bepaalt het uitvoerend comité van de wereldvoetbalbond aanstaande donderdag welke landen de WK’s van 2018 en 2022 mogen organiseren.

De wereldkampioenschappen geven de FIFA bestaansrecht. De vierjaarlijkse toernooien zijn de belangrijkste bron van inkomsten. Doordat er steeds hogere bedragen voor de tv-uitzendingen en marketingrechten van de WK’s worden betaald, is de winst van de FIFA de afgelopen jaren fors toegenomen. Vorig jaar steeg de omzet voor het eerst naar meer dan een miljard dollar, meldt het jaarverslag. De winst was 196 miljoen dollar. De FIFA staat in Zwitserland geregistreerd als organisatie zonder winstoogmerk en betaalt nauwelijks belastingen.

Geholpen door de financiële voorspoed staat Blatter nu al twaalf jaar aan het hoofd van de FIFA. Onder zijn leiding is de sport wereldwijd gegroeid, wat vooral merkbaar is in Noord-Amerika, Azië en het Midden-Oosten. Hij bedacht nieuwe toernooien: de Confederations Cup voor de kampioenen van elk continent en het WK voor clubteams. De FIFA besteedt veel aandacht aan jeugd- en vrouwenvoetbal en maakt competities in ontwikkelingslanden mogelijk. Tegelijkertijd heeft Blatter de populairste sport ter wereld steeds meer te gelde gemaakt.

Blatter kwam in 1998 aan de macht na een omstreden verkiezing. De vicevoorzitter van de Afrikaanse voetbalbond, Farah Addo, beschuldigde hem van omkoping.

Vier jaar later leek Blatter te worden afgezet. In 2002 verklaarde een deel van het FIFA-bestuur de bond „technisch failliet”. Dezelfde bestuurders klaagden Blatter aan voor corruptie en financiële malversaties. Blatter zou tijdens de campagne voor zijn herverkiezing in 2001 en 2002 miljoenen dollars hebben uitgegeven aan sportcomplexen en voetbalstadions in Afrika en het Caraïbisch gebied. Bovendien was een gat in de FIFA-begroting gedekt met de verwachte inkomsten van het WK 2006. Het tekort werd veroorzaakt door het faillissement van FIFA’s marketingpartner ISL, waarvan het management zich wegens verduistering moest verantwoorden voor de rechter.

Blatter werd desondanks herkozen. De bestuurders uit de gebieden waar hij zo intensief campagne had gevoerd waren hem niet vergeten. In 2007 kreeg de Zwitser ook een derde termijn. Blatter kon zijn voetbalfamilie toen wel een rooskleurige financiële situatie voorhouden, met dank aan de miljoenenopbrengsten van het WK in Duitsland in 2006.

In de tussentijd waren ook de opbrengsten voor kleine voetbalbonden gestegen. Bestuurders van die bonden kregen bijvoorbeeld een plek in een van de talrijke commissies van de FIFA. Zo zitten in de belangrijke scheidsrechterscommissie nauwelijks leden uit landen waar topvoetbal gespeeld wordt. Voetbalbestuurders uit Barbados, Bahrein en Vanuatu gaan over de toewijzing van scheidsrechters op het WK. Ook de FIFA-bestuursleden verdienden goed: vorig jaar gemiddeld 700.000 euro per persoon.

De voetbalbonden uit ontwikkelingslanden kunnen naast de jaarlijkse financiële hulp ook aanspraak maken op de fondsen waarmee de FIFA diverse voetbalprojecten financiert, zoals de aanleg van kunstgrasvelden. Blatter werd daarvoor de afgelopen jaren met maar liefst beloond met 47 eretitels, die allemaal staan vermeld op de website van de FIFA. Hij behoort onder meer tot de dragers van de Soedanese ‘Orde van de Twee Nijlen’.

Gedurende de twaalf jaar dat Blatter aan het hoofd van de FIFA staat, zijn beschuldigingen van corruptie nooit ver weg geweest. Het meest recente voorbeeld zijn de onthullingen van het Britse dagblad The Sunday Times, dat meldde dat twee FIFA-bestuurders hun stem bij de WK-toewijzing wel wilden verkopen.

Maar er is meer. In het onderzoek van de Zwitserse justitie naar het faillissement van FIFA’s marketingpartner ISL bleek dat FIFA-bestuurders miljoenen euro’s aan smeergeld hadden aangenomen.

FIFA-bestuurslid Jack Warner uit Trinidad zou tijdens het WK in Duitsland massaal toegangskaarten op de zwarte markt hebben verhandeld. Leo Beenhakker, toen bondscoach van Trinidad en Tobago, kon niet eens zijn assistenten naar de wedstrijd tussen zijn toekomstige tegenstanders Engeland en Paraguay sturen. De tickets die de FIFA daarvoor had verstrekt, waren er niet meer.

In juni 2007 schikte de FIFA voor 90 miljoen euro een rechtszaak die creditcardmaatschappij MasterCard tegen de bond had aangespannen. FIFA had een sponsorcontract aan concurrent Visa verkocht, terwijl de bond nog met MasterCard onderhandelde.

Ook deze zaak heeft geen gevolgen gehad. Buiten de voetbalfamilie wordt wel eens om transparantie gevraagd, maar die geluiden vinden geen gehoor op het FIFA-hoofdkwartier in Zürich. Bonden die de FIFA-voorzitter steunen weten niet of een andere voorzitter net zo genereus zal zijn.

Acht jaar geleden blies Blatter zijn geldmachine bijna op. Het faillissement van sportmarketingbedrijf ISL, waarmee hij nauwe banden had, leverde de FIFA in 2001 een miljoenenverlies op. Het scheelde weinig of Blatter was mee ten onder gegaan. Inmiddels lijkt de FIFA-voorzitter onaantastbaar. Zelf vat hij het zo samen: „In 1998 had ik veel tegenstanders, in 2002 moest ik weg en werd ik uitgejouwd. In 2007 was er geen tegenkandidaat.” Voor de verkiezing van volgend jaar heeft zich tot dusver geen tegenkandidaat gemeld.