Diplomatieke nachtmerrie

251,287 vertrouwelijke documenten van Amerikaanse diplomaten liggen op straat.

Vier kranten en een weekblad hebben de documenten al ingezien.

Tot nu toe hadden de documenten die de klokkenluiders van WikiLeaks naar buiten brachten iets voorspelbaars: de realiteit van de oorlogen in Afghanistan en Irak, zo bleek, is rauwer en onaangenamer dan de gestroomlijnde presentatie van de krijgsmacht moest doen geloven.

De invloed van de documenten die gisteren naar buiten kwamen belooft aanzienlijk groter te worden. Deze stukken, een kwart miljoen in getal, maken deel uit van de diplomatieke post van de VS: de notities van ambassadeurs en andere medewerkers van ambassades in de hele wereld aan de thuisbasis in Washington.

Ze leggen de realiteit achter bekende diplomatieke frasen (‘goed gesprek’, ‘belangrijke vooruitgang geboekt’) tussen bondgenoten bloot. Ze laten zien hoe de paniek over de bescherming van Pakistans nucleaire arsenaal soms hoog oploopt. Ze vertellen wat wereldleiders werkelijk van elkaar vinden. Ze leggen bloot dat alle Amerikaanse diplomaten tegenwoordig een dubbelrol hebben: ze zijn tegelijkertijd ook spion.

Ze beloven kortom op diverse fronten een diplomatieke crisis te veroorzaken, zeker nu we weten dat de media die over de documenten beschikken, The New York Times voorop, hebben aangekondigd dat zij de komende negen dagen uit de stukken zullen gaan publiceren. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton noemde de vrijgave van de documenten „roekeloos en gevaarlijk”.

Hoe groot die crisis zal zijn was bij het sluiten van deze krant onmogelijk in te schatten. Ook bestond toen nog lang geen volledig beeld van wat er in de documenten over Nederlandse functionarissen bekend wordt (zie inzet). Want voor de duidelijkheid: wij beschikten gisteravond niet over de gegevens die Wikileaks nu aan de openbaarheid heeft prijsgegeven – ze kwamen enkele minuten voor het sluiten van de krant online. Wij zijn afgegaan op de websites van The New Times, Der Spiegel en The Guardian; drie van de publicaties die door Wikileaks zijn geselecteerd om de door de website verkregen gegevens te wegen en verspreiden. Alle drie gaven gisteren aan dat ze bewust namen van functionarissen hebben geschrapt en passages ongepubliceerd laten om geen levens in gevaar te brengen. Hieronder sommen we details op die wij – in anderhalf uur; meer tijd was er niet – op de genoemde websites aantroffen.

Sinds 2007 probeert de CIA hoog verrijkt uranium verwijderd te krijgen uit een Pakistaanse onderzoeksreactor. De VS vreest dat het materiaal in handen kan komen van terroristen, die het gemakkelijk zouden kunnen gebruiken voor een bom. Pakistan weigert Amerikaanse vertegenwoordigers toegang tot het complex uit angst dat „de media dit interpreteren als een Amerikaanse overname van Pakistans nucleaire wapens’’, aldus de ambassadeur van de VS in Pakistan;

De vicepresident van Afghanistan, Ahmen Zia Massoud, reisde vorig jaar met 52 miljoen dollar in contanten naar de Verenigde Arabische Emiraten, zo achterhaalde de Amerikaanse Drugs Enforcement Administration.

De Afghaanse president Karzai is volgens Amerikaanse diplomaten in Kabul „een extreem zwakke man die niet luisterde naar feiten, maar gemakkelijk te overtuigen was door iedereen die zelfs met de meest bizarre verhalen over complotten tegen hem kwam aanzetten”.

Het hacken van de computers van Google gebeurde op voorspraak van het Chinese politbureau, aldus een Chinese informant in januari dit jaar. De Chinezen breken sinds 2002 stelselmatig in de computernetwerken van de VS in, aldus de informant.

De Italiaanse premier Silvio Berlusconi is „incompetent, ijdel en ineffectief als een modern Europees leider” aldus een hoge Amerikaanse diplomaat in Rome. In een ander rapport wordt Berlusconi aangeduid als een „lichamelijk en politiek zwakke” leider. Door zijn „lange nachten” en „hang naar feesten” krijgt de Italiaanse president „niet genoeg rust”.

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-il is een „kwabbige, oude man” die „lichamelijk en geestelijk letsel” had overgehouden aan een hersenbloeding, aldus diplomaten.

De Franse president Nicolas Sarkozy wordt door de Amerikaanse ambassade in Parijs bekritiseerd om zijn „dunne huid” en „autoritaire persoonlijke stijl”. Aanleiding is Sarkozy’s gewoonte zijn staf en premier te kapittelen.

Koning Abdullah van Saoedi-Arabië heeft er „regelmatig” bij de Verenigde Staten op aangedrongen Iran aan te vallen om het nucleaire programma van Iran te vernietigen. „Hij heeft jullie [de Amerikanen, red.] gevraagd de slang te onthoofden”, zei de Saoedische ambassadeur in Washington, Abdel al-Jubeir, over de Saoedische koning. Iran heeft het bezit van kernwapens overigens altijd ontkend.

Ook koning Hamad bin Isa al-Khalifa van eilandstaat Bahrein drong bij een Amerikaanse diplomaat aan op actie tegen Iran. „Bombardeer Iran, of leer leven met een Iraanse atoombom. Sancties, wortels voorhouden of stimuleringsmaatregelen zullen niet helpen.”

De diplomatieke correspondentie belicht ook de bereidheid van Israël om zelfstandig een aanval op Iran uit te voeren, uit vrees het nucleaire monopolie in het Midden-Oosten te verliezen. Defensieminister Ehud Barak zei juni vorig jaar dat militaire actie „om Iran te weerhouden van het verkrijgen van kernwapens” binnen „zes tot achttien maanden vanaf nu” kans zou hebben op succes. Na die periode zou „iedere militaire oplossing uitmonden in onaanvaardbare, onbedoelde schade”.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu is „elegant en charmant”, maar houdt zijn beloften niet, volgens de Egyptische president Mubarak in een rapport uit Caïro. „Dat heb ik hem ook persoonlijk gezegd”, aldus Mubarak.

De Belgische regering zag het opnemen van gevangenen uit Guantanamo Bay – onderdeel van Obama’s poging de terreurgevangenis te sluiten – als manier om „aanzien in Europa te winnen”.

    • Tom-Jan Meeus