'Diplomaten soort roddeltantes'

Nooit eerder waren zoveel recente diplomatieke berichten zo makkelijk te doorzoeken. Maar echt gevoelige informatie wordt gecodeerd.

De 250.000 WikiLeaks-documenten geven een actuele inkijk in het werk van diplomaten. Het hoort bij hun taken om intern onversneden berichten te sturen op grond van persoonlijke inschattingen, gesprekken met collega-diplomaten, informanten en krantenberichten. Normaal gesproken worden deze pas tientallen jaren later openbaar; dan spelen ze geen rol meer in het openbare debat. Nu een deel van het Amerikaanse diplomatieke binnenwerk voor iedereen zichtbaar is, krijgen dezelfde mededelingen en analyses een heel nieuwe lading.

„Het hoort bij het werk van een diplomaat om in het privéleven van een politiek leider te duiken en zijn of haar zwakke en sterke kanten te schetsen”, zegt Yvan vanden Berghe, emeritus hoogleraar diplomatieke geschiedenis aan de universiteit van Antwerpen. Is iemand opvliegend? Maakt hij graag grapjes? Denkt hij speels of rechtlijnig? Wie zijn zijn vrienden? Dat soort persoonlijke informatie en karakterschetsen kan van groot belang zijn bij onderhandelingen en een idee geven van de plannen voor de toekomst.

„Het vertrouwen tussen staten wordt hierdoor aangetast”, zei de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Franco Frattini, mede in reactie op alle negatieve berichten van de Amerikaanse ambassade in Rome over zijn baas Berlusconi. Giles Scott-Smith, hoogleraar diplomatieke geschiedenis in Leiden, constateert dat „de ruggengraat van het buitenlandse beleid” van de VS nu op het internet staat. „Dat het om recente documenten gaat die door iedereen snel te doorzoeken zijn, is een nieuwe ontwikkeling”, zegt hij.

Volgens zijn collega Vanden Berghe kan de schade voor de VS wel meevallen. „Natuurlijk zijn alle documenten die een ambassade doorstuurt in principe vertrouwelijk. Maar de echt gevoelige informatie wordt doorgegeven in gecodeerde documenten.” Hij vermoedt dat er weinig van dergelijke berichten op WikiLeaks staan. „Voor de liefhebber blijft het natuurlijk heel interessant om al die documenten door te spitten. Daaruit kun je leren hoe besluitvormingsprocessen verlopen en wat voor goede of verkeerde beelden men van elkaar heeft. Al zou het nog interessanter zijn om te weten wat de geheime diensten doen.”

Scott-Smith denkt dat de Verenigde Staten in verlegenheid zijn gebracht doordat nu openbaar is wat hun diplomaten over leidende politici zeggen. Maar volgens Vanden Berghe zullen de meeste regeringsleiders er hun schouders over ophalen: „Wat ze over Berlusconi zeggen is nog vrij mild, als je hem kent”, zegt Vanden Berghe. „Men vertelt nu eenmaal graag smeuïge verhalen. Diplomaten zijn een soort roddeltantes.”