De artsen kregen altijd wat ze wilden

Als het aan de Orde van Medisch Specialisten ligt, wordt hun inkomen maximaal drie ton. Dan komt er een einde aan een decennialange discussie.

Op 7 oktober van dit jaar voerde de Orde van Medische Specialisten actie tegen ingrepen van de overheid. Foto Maarten Hartman Nederland, Tiel, 07-10 -2010. Foto Maarten Hartman. J Medisch specialisten bijeen in een zaaltje in het Ziekenhuis Rivierenland met gebak. Bijna 90% van de medisch specialisten in algemene ziekenhuizen werkt morgen (7 oktober) volgens een zondagsdienst. Op deze manier voeren de medisch specialisten in vrij beroep actie tegen de voorgestelde wetswijzigingen van VWS. In de ziekenhuizen die meedoen wordt alleen spoedeisende zorg verleend en zullen de meeste poliklinieken gesloten zijn. Een overweldigende meerderheid van de medisch specialisten in vrij beroep heeft gehoor gegeven aan de oproep van de Orde van Medisch Specialisten om op 7 oktober actie te voeren. De deelnemende specialisten hebben de pati‘ntafspraken verplaatst naar een andere datum. Alle pati‘nten zijn hierover ge•nformeerd. De actiedag wordt in de ziekenhuizen op eigen wijze ingevuld. Zo is er in het Antonius Ziekenhuis in Sneek een informatiemarkt voor publiek en organiseert het Rijnland Ziekenhuis in Leiderdorp een openbaar symposium over kwaliteit van zorg. Maarten Hartman

Eerst een internationale vergelijking. Nederlandse specialisten verdienen gemiddeld meer dan collega’s in de rijkste landen: 5 procent meer dan in de Verenigde Staten, 65 procent meer dan in Frankrijk, dubbel zoveel als in Zwitserland en bijna drie keer zoveel als in Denemarken.

Althans, dat berekende de Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling vorig jaar. De Nederlandse Orde van Medisch Specialisten betwist deze berekening. Niettemin vindt ook voorzitter Frank de Grave: een jaarsalaris van drie ton is genoeg voor een medisch specialist.

Een kwart van de vrije specialisten, schatten deskundigen, verdient nu meer. Sommigen wel zeven of acht ton. „Te veel”, zegt De Grave, de nieuwe voorzitter van de Orde van Medisch Specialisten. Hij wil alleen uitzonderingen maken voor topdoktoren. Oud-minister Frank de Grave is er al over in gesprek met de nieuwe minister van Volksgezondheid, zijn partijgenoot Edith Schippers van de VVD. Maar zij zou niet de eerste minister zijn die vergeefs probeert aan de salarissen van specialisten te komen.

Waarom lukte dat nooit? Omdat artsen gewend zijn dat ze eigen baas zijn. En omdat ze goede onderhandelaars zijn, zeggen oud-bewindslieden die het eerder probeerden.

Els Borst, van 1994 tot 2002 minister van Volksgezondheid (D66) in de twee paarse kabinetten-Kok, herinnert zich dat ze bijna de hele regeerperiode aan het masseren en praten was met de specialisten. Ze wilde een ‘specialistenwetje’ invoeren om de uitgaven te verminderen. Maar „vergadering na vergadering werd gesteggeld over een nieuwe formulering in een zin”, vertelt ze. Moest het „door” worden of „vanwege”. Dat soort frases. Borst: „Zo tobden we steeds verder.”

Ondanks voortdurende kostenoverschrijdingen in de specialistische zorg was de sfeer tijdens die gesprekken best goed, zegt Borst, die specialisten steeds „vrije jongens” noemt. En vrije jongens willen ze blijven, kreeg de toenmalig minister telkens te horen. Ze wilden per se niet onder het bestuur van de ziekenhuizen vallen, zodat ze door de overheid konden worden gebudgetteerd. „De vrije jongens willen vrij spel, en verder moet niemand zich ermee bemoeien.” Ze zucht: „We zijn zó lang bezig geweest.”

Voor haar ministerschap proefde ze de stemming als bestuurder van UMC Utrecht. „Ik zag ze een keer terugkomen van een bijeenkomst met het ziekenfonds, toen ze hoorden dat ze moesten inleveren. Zegt een longarts tegen zijn collega’s: ‘Dan doen we maar een dubbele scopie, dan krijgen we toch ons inkomen’.”

Haar voorganger, staatssecretaris Hans Simons (PvdA), verlaagde in zijn regeerperiode (1989-1994) het tarief voor specialisten met ruwweg 5 procent, herinnert hij zich. „Dat is het enige middel, ik vind het de botte bijl. Het is altijd moeilijk met specialisten tot overeenstemming te komen.” Dat komt volgens Simons omdat specialisten autonoom zijn en sterk vasthouden aan hun ideologie van vrij ondernemerschap.

Onder specialisten is altijd wel verdeeldheid over de strategie. In het verleden splitste zich af en toe een groep af. Zo ontstond dit jaar de Stichting Bezorgd, die naar eigen zeggen zo’n 3.000 leden heeft.

„Misschien heeft de politiek ook nooit gedurfd om de specialisten aan te pakken”, oordeelt Simons. „Politici zijn in zekere mate afhankelijk van hen. Ze vormen een kleine groep, die relatief machtig is.” In de jaren 80 onderhandelde hij over beheersing van de kosten, op het ministerie en in het geheim. Ondertussen kreeg hij te maken met acties van specialisten in de spreekkamers. Ook Simons slaagde er niet in de specialisten hun ondernemerschap te ontnemen. Zoals geen enkele minister tot nu toe.

De kans is groot dat het ook minister Schippers niet lukt. Er ligt nog een wetswijziging van minister Ab Klink om de bedrijfjes van de specialisten op te heffen en de artsen in loondienst te laten treden van het ziekenhuis.

Simons en Borst zijn optimistisch over de kans dat De Grave erin slaagt de inkomens aan een maximum te binden. Borst: „Het is een goed idee. Laten we het doen, we zijn al zo lang bezig.”

Simons meent dat het „een perfect moment” is om de inkomens te regelen. „Bovendien: die norm van 300.000 euro lijkt mij buitengewoon redelijk.”