Troefkaart van de WK-lobby

Nederland en België willen samen het WK voetbal in 2018 organiseren. In de lobby werd reclame gemaakt met hulpprojecten die door de overheid worden gefinancierd.

Op dit veldje in Johannesburg leidt de KNVB jeugdtrainers op. Het Nederlands elftal en Buitenlandse Zaken betaalden mee. Foto Michael Kooren Opening Cruyff Oranje court in Hillbrow Johannes burg foto Michael Kooren 10 juni 2010

Rotterdam, 27 nov. - Donderdag valt de beslissing. Dan bepaalt de wereldvoetbalbond FIFA in Zürich wie het WK van 2018 mag organiseren. Nederland en België zijn samen kandidaat.

Tijdens de stemming zullen FIFA-bestuurders uit Afrika en Midden- en Zuid-Amerika de doorslag geven. En dus streek het Holland-Belgium Bid afgelopen september neer op Trinidad. Vanaf dit Caraïbische eiland runt Jack Warner CONCACAF, de voetbalbond van Noord- en Midden-Amerika. Een belangrijk man, met connecties. Iemand die wat terug verwacht voor zijn stem in Zürich.

Nederland heeft veel aandacht besteed aan voetbalbestuurders uit ontwikkelingslanden. Campagneleiders Harry Been en Ruud Gullit vlogen de hele wereld over. In hun koffer zaten geen dure relatiegeschenken of bruine enveloppen met inhoud. Been en Gullit maakten reclame met voetbalopleidingen, die worden gesubsidieerd door de ministeries van VWS en Buitenlandse Zaken.

Op Trinidad kregen 25 jeugdtrainers een KNVB-certificaat. Een week lang hebben zij mogen ruiken aan de befaamde Hollandse voetbalschool. De vijfdaagse cursus is een verkorte versie van de voetbalopleidingen die de KNVB verzorgt in tien ontwikkelingslanden onder de naam ‘World Coaches’. Dit programma is in 2009 opgezet met geld van de ministeries van VWS en Buitenlandse Zaken. Sport, zo schreef het kabinet in de nota ‘Kans voor Open Doel’, kan een bijdrage leveren aan „ontwikkeling, gezondheid, onderwijs en vrede” in de derde wereld.

Maar World Coaches was ook een troefkaart van de Nederlandse lobby. Als Nederland het WK krijgt, zo beloofden Been en Gullit, zal het programma fors worden uitgebreid. Op Trinidad viel dat in goede aarde, vertelt projectleider Johan van Geijn. „Het maakte enorm veel vragen los.”

De KNVB doet al tien jaar aan voetbalontwikkelingshulp. Voetbal, zo is de gedachte, haalt jongeren van de straat en levert een bijdrage aan hun opvoeding. Jarenlang, zegt projectleider Van Geijn, is het programma „het best bewaarde geheim binnen de KNVB”.

In 2008 verandert dat. De KNVB vraagt Van Geijn om een veel ambitieuzer plan te schrijven. Een van de bedoelingen van het nieuwe programma is het „zichtbaar maken” van de goede werken van de KNVB.

World Coaches wordt in oktober 2009 gelanceerd, in aanwezigheid van staatssecretaris Bussemaker (Sport) en minister Koenders (Ontwikkelingssamenwerking). Samen hebben ze 16 miljoen euro beschikbaar gesteld voor een nieuw programma: ‘Sport en Ontwikkelingssamenwerking’. Een substantieel deel van dat budget gaat naar World Coaches.

Het idee om World Coaches ook in te zetten voor de WK-campagne ontstaat kort daarna, zegt de KNVB. Voor de kandidatuur is een liefdadigheidsprogramma nodig. Een maand nadat het project van start is gegaan besluit het Holland-Belgium Bid World Coaches op te nemen in het WK-bod. Van Geijn schrijft een apart programma dat voorziet in 2018 extra opleidingen en 10 voetbalacademies in ontwikkelingslanden.

Een paar weken later reikt Ruud Gullit in Kaapstad de eerste World Coach-certificaten uit. De ceremonie markeert tevens de start van de Nederlandse WK-campagne.

Achter de schermen is de lobby dan al maanden aan de gang. Tijdens de Olympische Spelen van 2008 in Peking spreekt een zware delegatie met kroonprins Willem-Alexander, de Belgische premier Yves Leterme en staatssecretaris Jet Bussemaker met FIFA-voorzitter Sepp Blatter. De Lage Landen laten weten „serieus na te denken” over het WK 2018.

Ook het ministerie van VWS ziet de mogelijkheden van World Coaches. Bussemaker kondigt in de Tweede Kamer aan dat het WK in Zuid-Afrika in het teken zal staan van de Nederlandse „activiteiten richting het WK voetbal in 2018”.

World Coaches is één van die activiteiten. Op het terrein van de universiteit van Witwatersrand in Johannesburg wordt de eerste World Coach Academy gelanceerd. Tegelijkertijd speelt het Nederlands elftal een potje voetbal op een gloednieuw kunstgrasveld in de achterstandswijk Hillbrow. Voor het trapveldje zijn de voetbalmiljonairs met de pet rond gegaan. Maar ook VWS en Buitenlandse Zaken dragen vele tonnen bij aan de World Coach-activiteiten tijdens het WK. Het Holland-Belgium Bid meldt op zijn website dat Ruud Gullit ook bij de opening van het veldje was.

Voorafgaand aan het WK heeft het campagneteam zichzelf gepresenteerd in Johannesburg. Maar tijdens het toernooi mag er niet meer gelobbyd worden. „Omdat je het bid niet mocht promoten, hebben we onder de noemer World Coaches een voetbalclinic gegeven”, vertelt oud-international Pierre Van Hooijdonk, een van de WK-ambassadeurs. „Daar doe je dan toch je voordeel mee.”

GroenLinks heeft Kamervragen gesteld over World Coaches. De partij wil weten of er geld van ontwikkelingssamenwerking is gebruikt voor de WK-campagne. Volgens de ministeries en de KNVB is dat niet het geval. „World Coaches is tot stand gekomen los van de WK-kandidatuur”, meldt VWS in een reactie. „Maar de FIFA vraagt om dergelijke maatschappelijke initiatieven. Daarom is het logisch dat het Holland-Belgium Bid World Coaches heeft opgevoerd.”