Larry Evans

Op maandag 15 november is Larry Evans overleden in een ziekenhuis in zijn woonplaats Reno, na een galblaasoperatie. Hij was 78 jaar. Het gebeurt niet vaak dat iemand sterft door een galblaasoperatie; de enige van wie ik het weet is Andy Warhol.

Je zou Evans de deken van het Amerikaanse schaak kunnen noemen. Hij was een veelzijdig man. Schaker, schrijver, journalist, filmmaker, blackjackprof, en naar het schijnt ook een tijdje kunsthandelaar.

Als schaakjournalist kon hij hardhandig zijn en in 1989 spande de Amerikaanse schaakofficial Don Schultz twee rechtszaken tegen hem aan wegens laster en smaad, met schadeclaims van tien miljoen dollar per zaak. Evans zei toen kranig dat hij zich geen zorgen maakte, omdat de waarheid de beste verdediging was in een rechtszaak.

De schatrijke Schultz stelde later een schikking voor waardoor Evans een symbolische dollar zou moeten betalen plus excuses, maar Evans gaf geen krimp en weigerde. In de rechtszaal werden alle eisen van Schultz verworpen.

De Rus Joeri Averbach zei eens dat Evans in zijn jonge jaren evenveel talent had als David Bronstein en Boris Spassky. Evans moest er om lachen, waarschijnlijk terecht, maar goed was hij wel. Als vijftienjarige werd hij kampioen van de eerbiedwaardige Marshall club en later was hij vijf keer Amerikaans kampioen en vier keer won hij het US Open.

Al in de jaren vijftig zag hij in dat met alleen schaken niet genoeg te verdienen viel en dat hij moest gaan schrijven. Maar zeker niet alleen om financiële redenen. Zijn eerste boek bracht hij uit toen hij zestien jaar was: driehonderd gestencilde exemplaren met zijn commentaren op alle partijen van het toernooi van Wenen 1922. Een boek over Wenen 1922, dat kan geen economische berekening zijn, dat is passie.

Als schrijver publiceerde hij meer dan twintig boeken, geschreven in een wat kort aangebonden maar zeer heldere stijl. Het klassieke boek van Robert Fischer My 60 Memorable Games is in feite een co-productie van Fischer en Evans. Fischer verschoof de stukken en praatte, Evans schreef het op.

Over zijn verhouding met Fischer zei Evans eens dat hij zich voelde als Jedediah Leland, een figuur uit de film Citizen Kane die daarin zei: „Misschien was ik niet zijn vriend, maar als ik het niet was, dan had hij geen vrienden.”

Als journalist bereikte Evans met zijn wekelijkse schaakrubriek, die in tientallen Amerikaanse en buitenlandse kranten werd afgedrukt, een lezerspubliek van zeker zes miljoen mensen. Hij was een aardige man; koppig en eigenwijs, maar ook genereus, gastvrij en levendig.

Mark Taimanov - Larry Evans, match VS - Sovjet Unie, New York 1954

1. c4 Pf6 2. Pf3 g6 3. Pc3 Lg7 4. e4 0-0 5. d4 d6 6. Le2 e5 7. 0-0 Pc6 8. d5 Pe7 9. Pe1 Pd7 10. Pd3 f5 11. f3 Tegenwoordig weet men dat 11. Ld2 Pf6 12. f3 nauwkeuriger is. 11...f4 12. Ld2 g5 13. Tc1 Tf6 En deze torenmanoevre is in onbruik geraakt nadat Gligoric een paar jaar later een opstelling met Pg6 en Tf7 introduceerde. 14. c5 Pxc5 15. Pxc5 dxc5 16. Pa4 b6 17. b4 cxb4 18. Lxb4 Taimanov had nog maar twee minuten nagedacht, Evans bijna een uur. 18...Lf8 Dit werd na de partij als een sluwe valstrik beschouwd, maar Evans schreef later zelf dat hij wits volgende zet niet had zien aankomen en dat het zweet hem daarna uitbrak. 19. Txc7 Een spectaculair offer dat na 19...Dxc7 20. d6 goed uit zou vallen voor wit.

19...Pf5 Maar dit is de weerlegging. 20. Lxf8 Ook 20. d6 Pe3 21. Dd3 Lxd6 is slecht voor wit. 20...Dxc7 21. La3 Pe3 22. Dc1 Dg7 Zwart is materieel in het voordeel en krijgt ook nog sterke aanval. 23. Tf2 Ld7 24. Pc3 g4 25. Lb2 Hierna heeft zwart een mataanval. Wit had in ieder geval 25. fxg4 moeten doen, al zou het op den duur niet baten. 25...g3 26. hxg3 Dxg3 27. Lf1 Tc8 Hier en op de volgende zet zou een directe aanval met Th6 sneller beslissen, maar veel maakt het niet uit. 28. De1 b5 29. Pe2 Dh4 30. g3 Wanhoop. 30...fxg3 31. Pxg3 Pxf1 32. Pf5 Tg6+ 33. Kxf1 Dh1+ 34. Ke2 Tc2+ 35. Kd1 Dxe1+ 36. Kxe1 Tg1+ Wit gaf op.

    • Hans Ree