Het grote gelijk van Milton Friedman

De populaire Amerikaanse econoom Milton Friedman hamerde het er in de jaren negentig al in: zonder politieke unie is een Europese monetaire unie tot mislukken gedoemd. Zeker omdat in de eurolanden de lonen niet flexibel zijn en werknemers niet – zoals in de VS – gaan verhuizen als er in het ene land wel werk is en in het andere niet. Ze hebben de mogelijkheid van devaluatie van hun munt opgegeven, het paardenmiddel waarmee zij voorheen hun concurrentiepositie konden herstellen als lonen en prijzen te hoog opliepen.

Alleen als lidstaten lonen en sociaal beleid meer op elkaar afstemmen en de EU zelf belasting laten heffen, heeft de eurozone kans van overleven. Zonder politieke unie ontbreekt de solidariteit om eurolanden in nood bij te staan. Juist om die laatste reden is de Belgische econoom Paul de Grauwe altijd een pleitbezorger geweest van de politieke unie. Er zou volgens hem automatisch een solidariteitsmechanisme ingebouwd moeten zijn voor tijden van nood, zonder dat er uitgebreid over gebakkeleid wordt door regeringen. Zoals nu. „Voor de euro is dat de beste oplossing, maar iedereen weet ook dat het onmogelijk is”, zegt Marco Annunziata van Unicredit.

De steun van de kiezers ontbreekt daarvoor en dus zullen politieke leiders het niet aandurven. Maar daardoor zullen de financiële markten het wantrouwen in de zwakke eurolanden, dat ze nu al tonen, niet kwijtraken. Als duidelijk wordt dat zij niet in staat zijn om, ondanks ingezette bezuinigingen en hervormingen, hun schuld kwijt te raken, zullen ze hun vertrouwen verliezen. Een bankroet van een euroland komt dan dichterbij. Veel Europese banken met grote portefeuilles met staatsobligaties krijgen een klap en het risico neemt toe dat de eurozone uit elkaar valt. Daarvoor zijn drie mogelijkheden (zie kaart en tekst hiernaast).

Dit artikel is gebaseerd op een hoofdstuk uit het boek Het Rampscenario van Egbert Kalse en Daan van Lent dat woensdag 1 december in de winkel ligt.