De slag van Brüggen

Dirigent Frans Brüggen in 'Twee mannen en een orkest'. Foto NTR Amsterdam, 08/02/06. Dirigent Frans Bruggen tijdens orkest repetitie. Foto Leo van Velzen/Nrc.Hb.

Twee mannen en een orkestzondag, Ned. 2, 13.00-14.00 uur

„En voorts beschuldig ik het Concertgebouworkest van onwaarachtige muzikaliteit”, briest fluitist en dirigent Frans Brüggen in 1970. „Elke noot van Mozart en Beethoven die zij spelen, is van a tot z gelogen.”

In de documentaire Twee mannen en een orkest volgt Paul Cohen de dirigent, inmiddels 76 jaar, en zijn op oude instrumenten spelende Orkest van de Achttiende Eeuw naar Warschau. Eerder dit jaar had Cohen succes met zijn film over violist Janine Jansen.

Het is inmiddels 2010: de felle, charismatische Brüggen van 1970 is een schuifelende, broze gestalte geworden. Hij wordt in alles liefdevol ondersteund door orkestdirecteur Sieuwert Verster. Wie schept de suiker in zijn koffie? Wie neemt de partituren met hem door? Fluitist Ricardo Kanji: „Zonder Sieuwert bestond het orkest niet.” Cellist Richte van der Meer: „Sieuwert houdt onvoorwaardelijk van Frans. Hij kreeg aanbiedingen voor topbanen in de muziekwereld en sloeg die af. Dit orkest is zijn levenswerk, lijkt het.”

De mooiste momenten zijn die waarin je het orkest hoort spelen. Die warmte, die articulatie – zo klinken Mozart, Beethoven en Chopin nergens anders. En als hij aan het werk is, zijn Brüggens ogen onveranderd. Soms vurig, soms bedachtzaam, altijd geconcentreerd. En nog altijd gebrand op iedere noot: „Er is nog één ding dat we niet behandeld hebben”, voegt hij concertmeeste Remy Baudet in een pauze toe.

Toch gaan de jaren tellen. Fluitist Eric Hoeprich: ,,Hij heeft een concept. En wij willen dat zó graag voor hem in klank realiseren. Maar zijn slag is niet zo accuraat. Soms moet je echt niet kijken.”

De chemie tussen Brüggen, Verster en de musici levert ruim stof voor prachtige scènes. Jammer dat de familietragedie van fortepianist Janusz Olejniczak erbij wordt gehaald. Onnodig voor de op zich al ontroerende boodschap: dat muziek troost, inspiratie en vriendschap biedt voor een heel mensenleven.

Mischa Spel