Al steel je een brood: direct het land uit

Een voorstel om criminele buitenlanders uit te zetten, ook tegen internationaal recht in, maakt morgen kans in een volksstemming. Witteboordencriminaliteit valt niet onder het plan.

De rechtse SVP heeft affiches van twee jaar geleden, die tot verwijten van racisme leidden, licht aangepast. De boodschap blijft gelijk: zwarte schapen moeten het land uit. Foto AFP A man walks past two election posters of the right-wing Swiss People's Party (SVP-UDC) on November 24, 2010 in Lausanne. Switzerland will decide on November 28, 2010 whether to toughen its stance against foreign residents by automatically expelling those convicted of certain serious crimes. The vote forced by the far-right Swiss People's Party (SVP) under the country's unique direct democracy comes a year after the country shocked the world by banning the construction of new minarets, and has sparked a bitter debate among the population. The posters read (L) 'Yes to the initiative to expel foreigners', and right 'Ivan S., rapist and soon to be Swiss ?' and AFP PHOTO / FABRICE COFFRINI AFP

„Ze integreren niet, hè, die buitenlanders. En ze maken veel te veel lawaai. Ieder weekeinde zijn er problemen, want ze hebben messen, pistolen. En de politie? Hah. Die komt nooit.’’ Met zachte stem vertelt Peter Furrer, een slanke man met een scherp gesneden snorretje, waarom hij vóór het voorstel is om buitenlanders die zijn veroordeeld, zonder pardon het land uit te zetten. Eén slag en je bent uit, zonder dat er een rechter aan te pas komt.

Vroeger vochten ze in Schwyz, een stadje in Midden-Zwitserland, met hellebaarden tegen de Habsburgers. Hier liggen de fundamenten van het land: in 1291 sloot Schwyz met twee andere gebieden een verbond om zich samen te verzetten tegen iedere buitenlandse invasie.

Nu staan op veel plaatsen langs de weg campagneborden voor het referendum van morgen: een wit schaap dat een zwart schaap het rode (Zwitserse) vlak uit trapt. Op een ander plakkaat staat een tekening van een man in hemdsmouwen met een ringbaardje. Met de tekst: ‘Ivan S., verkrachter – en binnenkort Zwitser?’

Een jaar geleden baarde Zwitserland opzien met een referendum over een minarettenverbod. Daar zei 57 procent van de kiezers ja tegen. Nu voorspellen opiniepeilingen opnieuw een meerderheid voor een hard voorstel, dat Zwitserland in aanvaring kan brengen met de Europese Unie en het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (zie hieronder). Het voorstel om veroordeelde buitenlanders automatisch uit te wijzen, is in strijd met de afspraken die binnen de Schengenzone gelden. Het voorstel gaat in tegen het internationale volkenrecht, omdat bij uitzetting geen rekening wordt gehouden met het gevaar van marteling in het geboorteland.

„Dat zal allemaal wel, maar het wordt gewoon tijd dat er iets gebeurt tegen al die misdaad”, zegt Furrer, die een baan heeft bij een vleesverwerkingsbedrijf. Hij zegt dat een meerderheid van de gevangenen in Zwitserland geen Zwitsers paspoort heeft. Hij blijkt niet te weten dat ongeveer de helft van hen niet in Zwitserland woont, maar op bezoek was, meestal als toerist of tijdelijk werknemer.

Voor het referendum zijn handtekeningen opgehaald door de rechts-populistische Volkspartij (SVP), met 29 procent de grootste partij van het land. Grote man van de SVP is Christoph Blocher, een succesvol ondernemer die zijn partij een rechts-radicale koers laat varen. Hij vindt dat er geen verschil moet zijn tussen een wandelaar die wat gereedschap steelt uit een Alpenhut en een bandiet die een juwelierszaak leegrooft. Diefstal is diefstal. En voor wie geen Zwitsers paspoort heeft, geldt dan: meteen het land uit.

Moet een jongen die iets heeft gestolen dan van zijn ouders worden gescheiden en het land uitgezet? Blocher: „Je moet tegen die vader zeggen: als je niet op je kind kunt passen, moet ook jij er uit.” En waarom gaat het in het referendum alleen maar over geweldsmisdrijven, en niet over witteboordencriminaliteit? Blocher weer: „Je moet je concentreren op de belangrijkste problemen.”

Schwyz, waar de sneeuw al op de hellingen ligt, is een bolwerk van de SVP. De partij kreeg hier 40 procent van de stemmen. Toni, installateur van sanitair, is voor het referendum. Hij vindt het prima dat volgens het voorstel ook misbruik van sociale voorzieningen automatisch leidt tot uitwijzing. „Ze kennen de mogelijkheden om geld te krijgen van de staat veel beter dan wij’’, zegt hij schamper.

Hij is van alle gesprekspartners de enige die persoonlijk ervaringen zegt te hebben met misdaad door buitenlanders. „Vlak voor de feestdagen en de zomervakantie heb je extra bewaking nodig op bouwplaatsen, want dan verdwijnen er allerlei dure machines die ze dan meenemen naar hun geboorteland.”

Toni heeft al gestemd, per post. Hij heeft voor de hardste en duidelijkste maatregelen gekozen. Er ligt ook een tegenvoorstel dat is opgesteld door de centrumpartijen. Daarin staat dat automatische uitwijzing alleen moet gelden voor buitenlanders die meer dan een jaar cel hebben gekregen, en dat er volgens het internationale recht beperkingen zijn. Maar dat vond Toni te ingewikkeld. „Dan weet je nog niet wat de rechters doen.”

Het gematigde tegenvoorstel zal volgens opiniepeilingen geen meerderheid halen, omdat de SVP-aanhang tegen stemt.

Sinds de wet twee jaar geleden is aangescherpt, worden er 350 tot 400 mensen per jaar uitgewezen. Als het referendum wordt aangenomen, zou dit kunnen stijgen naar 1.400 tot 1.500 per jaar.

„De steun voor het referendum laat een duidelijk xenofobische tendens zien”, zegt politicoloog Georg Lutz. „Anders dan in Nederland gaat het hier nu niet zozeer om de islam, maar is er vooral onvrede over de misdaad. Dat komt ook door de groeiende onzekerheid. Mensen vrezen de snelle veranderingen in de wereld.”

Een uur rijden verder, in Zürich, bespreken vier studenten geschiedenis het referendum onder het eten. Zij denken dat ja-stemmers weinig buitenlanders tegenkomen. „Buiten de grote steden zijn de mensen strikter. Daarom is er op ‘das Land’ veel steun voor het referendum”, zegt Matthias Hehlen. „In de kranten en op tv horen mensen alleen maar over het kleine percentage buitenlanders dat zich misdraagt. Wie dan geen eigen ervaringen heeft, denkt dat alle buitenlanders crimineel zijn.”