Overtuigend bewijs van belang kunst

Vijftig ‘artists-in-residence’ op de Rijksakademie tonen dit weekeinde hun werk. Opvallend veel jong talent belicht op deze editie maatschappelijke thema’s.

Julien Beneyton, 'Mauritania, La petite peche', 2010, acryl op paneel 230 x 400 cm.

Het lumineuze idee kwam pas op het allerlaatste moment. In de nacht voordat de jaarlijkse open dagen van de Rijksakademie van start zouden gaan, bedacht de Duitse kunstenaar Willehad Eilers opeens dat hij het helemaal anders ging doen. Hij zou zijn atelier verduisteren, zodat de blokhut die hij had gebouwd spookachtig zou oplichten. Bezoekers zouden dan worden aangetrokken door het schijnsel van een film, die nog net te zien was tussen de kierende planken. Daar konden ze zich vervolgens vergapen aan de beelden van een orgie tussen zeker een elftal voetballers.

En dus deelt de kunstenaar dit weekeinde aanstekers uit aan iedereen die zijn werkruimte betreedt. Daarmee kun je je een weg banen door de duisternis en zijn cartoon-achtige tekeningen van stoute padvindertjes beschijnen. Het is een ingreep die het werk sterker maakt, vindt Eilers zelf. „Die gloomy sfeer past goed bij mijn onderwerpen.”

Eilers is niet de enige die tot diep in de nacht heeft zitten zwoegen op zijn presentatie. Voor de vijftig kunstenaars die artist-in-residence zijn op de Rijksakademie hangt er veel af van deze open dagen. Er komen galeriehouders, verzamelaars, museumdirecteuren en curatoren op af, die allemaal op zoek zijn naar jong talent. Het zou niet voor het eerst zijn dat hier, op de Rijksakademie OPEN, een succesvolle internationale carrière werd geboren.

Welke kunstenaar je ook spreekt, ze zijn allemaal even lyrisch over hun tweejarige verblijf aan de Rijksakademie, met zijn goed geoutilleerde werkplaatsen en professionele adviseurs. „Een cadeau”, noemt Willehad Eilers het. „Twee jaar zonder geldzorgen en zonder baan.” Giorgio Andreotta Caló uit Italië prijst vooral de behulpzaamheid van de technische assistenten. „Je kunt hier echt groeien als kunstenaar.” En Marika Asitiani uit Georgië is blij met alle feedback van collega-kunstenaars. „In Georgië bestaat er geen kunstscene. Daar moet de eerste galerie voor hedendaagse kunst nog geopend worden.”

Sommige kunstenaars hebben hun residency gebruikt om nieuwe materialen uit te proberen. Zoals Maarten Sleeuwits, die van hagelwit porselein of flinterdun spiegelglas piepkleine, beweeglijke doosjes in elkaar knutselt. Hij houdt ervan al die materialen door zijn handen te laten gaan, te voelen hoe verschillend hun textuur of hun massa is. Ter illustratie tovert hij een massief brok goud uit een keramisch kubusje. „Moet je voelen hoe zwaar dat is.”

Anderen, en dat zijn er dit jaar opvallend veel, richten hun blik meer naar buiten en maken video’s, schilderijen of installaties die maatschappelijke thema’s aankaarten. De problematiek van vluchtelingen bijvoorbeeld, is een onderwerp dat je bij meerdere kunstenaars terugvindt. Soms subtiel verbeeld, zoals bij Marika Asitiani, die foto’s maakte van het versleten behang in het ooit zo sjieke Hotel Iveria in Tbilisi, nu een vluchtelingenkamp. Maar soms ook heel direct in beeld gebracht, zoals in de film Corridor van Guy Wouete Lotchouang uit Kameroen, die de mensonterende omstandigheden in opvangkampen op Malta vastlegde.

Veel indruk maakt de presentatie van Julien Beneyton uit Frankrijk. Hij schilderde in hyperrealistische stijl een metersgroot en op het eerste gezicht nogal idyllisch strandtafereel in Mauritanië, met links een groepje dames in kleurrijke gewaden en rechts een pittoreske vissersboot. Maar de vangst is schaars, zo blijkt uit de bedrukte gezichten. En het zal niet lang duren voordat de jonge Mauritaniërs de oversteek naar het rijke Europa zullen wagen. Hoe zo’n avontuur kan eindigen, is te zien in de andere hoek van Beneytons atelier, waar een levensechte dakloze onder wat kartonnen dozen ligt. Ook uit deze installatie blijkt de sublieme techniek van de Franse kunstenaar. Alle rotzooi die de vluchteling om zich heen verzameld heeft, van de blikjes bier en de sigarettenpeuken tot de Lidl-tas, blijkt met de hand te zijn nagemaakt.

Hoe onbezorgd hun verblijf in Amsterdam ook zijn mag, de vijftig kunstenaars van de Rijksakademie hebben wel degelijk een scherp oog voor de ellende die zich buiten de poorten van hun instituut afspeelt. Het is mooi om te zien dat juist in een tijd waarin de relevantie van kunst nogal eens ter discussie staat, zij het belang van die kunst overtuigend bewijzen.

Rijksakademie OPEN. 27 en 28 nov 11-19u, Sarphatistraat 470, Amsterdam. Entree 5 euro incl. catalogus. Inl: rijksakademie.nl