'Online premières zijn mijn toekomstdroom'

Wie streaming films wil bekijken, gaat naar MUBI, het snelst groeiende internetplatform voor kwaliteitscinema. Oprichter Efe Çakarel: „Ik wilde een online filmtheater openen, altijd en overal toegankelijk.”

Still uit 'Preoccupation' van Grimanesa Amoros

Het begon allemaal in een café in het Californische Palo Alto. Of eigenlijk begon het nog ietsje eerder. In een ander café. De Turks-Amerikaanse ondernemer, ex-bankier en filmliefhebber Efe Çakarel zat met zijn laptop in een bar in Tokio en zocht naar films om online te bekijken. Het was 2006 en al snel kwam hij erachter dat er zelfs in Japan op dat moment nog niet zoveel aan film op het web te beleven was, en zeker niet voor zover het geen mainstream en grote publiekslievelingen waren, of illegale downloads. „Op dat moment werd het idee voor The Auteurs geboren: een online filmtheater en platform voor de betere films, overal ter wereld beschikbaar.”

We spreken Çakarel in cyberspace, een toepasselijke locatie voor een gesprek over zijn Video-On-Demand-service die inmiddels meer dan 740.000 gebruikers wereldwijd verbindt.

The Auteurs, zoals het toen heette, werd opgericht in 2007, en genoemd naar het soort films dat Çakarel – „aanvankelijk niet eens een cinefiel” – en zijn team van gelijkgezinden, maar vooral webbouwers en programmeurs (vandaar dat café in Palo Alto in het hart van Silicon Valley) wilden vertonen: auteursfilms, van klassieke en hedendaagse filmmakers met een duidelijke stem, thematiek en signatuur.

Al snel werden er overeenkomsten gesloten met de toonaangevende dvd-distributeur Criterion en Martin Scorseses World Cinema Foundation, die zich inzet voor de restauratie van filmisch erfgoed. Deals die opmerkelijk makkelijk tot stand kwamen, aldus Çakarel. „Je hebt geen idee hoeveel zaken er in de filmwereld worden gedaan simpelweg op grond van een gevoel van saamhorigheid en geestverwantschap. Zodra duidelijk werd dat wij een plek wilden creëren waar filmliefhebbers elkaar online konden ontmoeten, films kijken en over films lezen, dat we de beschikbaarheid van films en de kennis erover wilden vergroten, bleek dat wij heel veel natuurlijke partners hadden.”

Dat had nog met iets anders te maken. Çakarel is ervan overtuigd dat platform als The Auteurs ook konden bijdragen aan de problemen die de filmindustrie ondervond van illegale downloads: „Een platform als The Auteurs heeft nog extra voordelen. Niet alleen kan het piraterij helpen indammen door onbekendere films beschikbaar te maken die mensen anders alleen na een zeer ingewikkeld proces van ‘bootlegging’ te pakken kunnen krijgen, ook ontstaat er zo een alternatieve vorm van distributie om meer films voor meer mensen in meer landen beschikbaar te maken. Dus ook films die in die landen anders helemaal geen distributie zouden hebben gekregen.”

En inderdaad. Online film kijken (en met een kabeltje naar je televisiescherm) werd goedkoper dan een biertje. Zelfs in de bètaversie werd The Auteurs al een groot succes onder filmliefhebbers en cinefielen.

De officiële lancering vond plaats tijdens het Filmfestival van Cannes in 2009. Sinds dit jaar heet de site MUBI, na een overeenkomst met Sony om de service vanaf dit najaar ook voor de PlayStation3 beschikbaar te maken. Het maakt de dienst in één klap een stuk toegankelijker, al zal het voor de jongetjes met hun PS3-spelletjes als Need for Speed of Kung Fu Live misschien even wennen zijn om in aanraking te komen met de films van grande dame van de nouvelle vague Agnès Varda (een van de beschermvrouwen van MUBI). Aan de andere kant zullen zij weer veel plezier beleven aan de ontdekking van de hard-boiled actiefilms van Hong Kong-veteraan Johnnie To.

De bibliotheek beslaat inmiddels zo’n 1.700 titels en groeicijfers waar menig bedrijf jaloers op mag zijn. Alleszins een succes dus, maar is de onderneming ook rendabel? Çakarel: „De verwachting is dat we in 2011 voor het eerst winst zullen gaan maken en uit de rode cijfers komen.”

Vorige maand sloot de Nederlandse distributeur Amstel Film als eerste Nederlandse bedrijf een overeenkomst met MUBI, maar aangezien de afspraken non-exclusive zijn, zoals dat heet, is de verwachting dat er op termijn nog andere Nederlandse filmverhuurders zullen volgen.

En er zijn nog andere uitdagingen voor de korte termijn, waarvan de wereldwijde chaos op het gebied van filmrechten de belangrijkste is. Wie, zoals Çakarel ooit, weleens heeft geprobeerd in Tokio, of elders ter wereld, een film via het huidige MUBI te bekijken, heeft vast al ontdekt dat je niet al die 1.700 films overal kunt zien. Een kwestie van locale vertonings- en distributieregelingen.

Streaming Festival en MUBI: vervolg

En bovendien zijn er de zogeheten ‘windows’ (‘vensters’), die de periode regelen tussen het uitbrengen in de bioscoop van een film (Amerika wil altijd een paar maanden vooruitlopen), en de verdere distributie via televisie, dvd en vertoning via Video-On-Demand.

Çakarel: „Ik denk dat de windows tussen de VS en Europa op termijn zullen instorten. Maar wat voor ons belangrijker is, is het feit dat de filmindustrie nu de vertoningsrechten van een film over diverse bedrijven moet uitsplitsen om de distributie in verschillende landen te kunnen regelen. Om een film in heel Europa beschikbaar te maken, moet we achterhalen wie de rechten in de Benelux, in Duitsland, in Frankrijk, in Italië hebben en dan contracten afsluiten gebaseerd op alle locale wetten en regels. Dat is omslachtig en arbeidsintensief. Maar we zouden het niet doen als we er niet in zouden geloven! ‘Ease of access’, makkelijke en vrije toegang is een van onze hoofddoelen.”

Het andere is natuurlijk een Alexandrijnse bibliotheek van filmtitels. Çakarel: „Geen enkele bibliotheek kan ooit compleet zijn, en wij focussen ook nog eens op die heel speciale niche van onafhankelijke, internationale en klassieke films. Wat overigens een enorme niche is, met een enorm publiek, zeker als je alle locale bezoekcijfers bij elkaar optelt. De selectie bij MUBI komt dus door een zorgvuldige selectie tot stand, waarvoor we de hulp hebben van diverse curatoren.

„Mijn droom is om in de toekomst ook exclusieve online premières te hebben van films. Maar wie zal het zeggen?”

De filmcultuur is momenteel in zo’n overgangsfase, die ook te maken heeft met de veranderende rol van filmfestivals en de introductie van Video-On-Demand, dat niemand meer weet of het in de toekomst nog wel zo exclusief om premières zal gaan. Of meer om programmering en curatorschap, zoals je ook al in de museale wereld ziet.

„Internet heeft in ieder geval de beschikbaarheid van films enorm vergroot”, vervolgt hij. „Zelfs als je niet in staat bent om een filmfestival of een filmtheater te bezoeken, dan weet je dankzij internet toch wat er in Cannes of in New York aan de hand is. Distributie is altijd de achilleshiel van het systeem geweest, en het zou kunnen dat dat door internet wordt opgelost. Ik ben er niet zo bang voor dat daardoor de filmcultuur gekannibaliseerd wordt, ik denk dat het alleen maar versterkend kan werken. Net zoals de onafhankelijke filmproductie er ook van zal profiteren. De kansen dat meer mensen van een kleine film hebben gehoord, en hem ook daadwerkelijk zullen kunnen zien, nemen alleen maar toe. Het enige wat echt zal veranderen is de traditionele manier om een nieuwe film in een bioscoop te zien. Maar mensen zullen altijd redenen hebben om met elkaar films te blijven kijken.”

Voor meer informatie: http://mubi.com