Jeugddocumentaires: ellende én veerkracht

Kids & Docs toont zes nieuwe jeugddocumentaires. Crossen met een zwak hart, spinnen met je rolstoel, alleen op vakantie; maar altijd met een happy end.

Motorcrosser Mack (9) in de documentaire 'Ik ben echt niet bang'. Foto VPRO

Rotterdam, 26 nov. - ,,Eigenlijk had ik dood moeten zijn, maar dat ben ik niet”, zegt Mack (9). Zijn slaapkamer en de zolder staan vol bekers, in alle soorten en maten, die hij met motorcross heeft gewonnen. Hij kickbokst sinds zijn vierde jaar thuis tegen zijn grote zus Jacky en noemt zichzelf ‘kampioen opdrukken’.

Mack leeft met een gespiegeld hart. Voordat hij werd geboren voorspelden doktoren dat hij hooguit twintig minuten zou leven of zwaar gehandicapt ter wereld zou komen. Volgens de medici zou hij al helemaal geen sportman kunnen zijn.

Mack is de hoofdpersoon in de jeugddocumentaire Ik ben echt niet bang! van Willem Baptist. Hij gelooft dat hij kracht krijgt door zijn hand te leggen op een pepermuntje van zijn overleden opa. Mack heeft zijn been gebroken tijdens een kampioensrace en moet weer leren op zichzelf te vertrouwen.

De film maakt deel uit van het project Kids & Docs, een initiatief van het tv-festival voor jongeren Cinekid, het internationale documentairefestival IDFA, het Mediafonds en een aantal omroepen. Zes documentaires die tot stand kwamen in een speciale workshop zijn dit weekeinde te zien in de zendtijd van Zapp, de kinderafdeling van de publieke omroep.

De cursus was voor ervaren makers die een documentaire voor en over kinderen wilden maken. Hun thema’s en filmtaal zijn verscheiden, maar stuk voor stuk laten de documentaires authentieke verhalen zien van kinderen tussen de 7 en 14 jaar. Of het nu gaat om wat het betekent om Joods te zijn of hoe je als meisje omgaat met een agressieve gedragsstoornis.

Het liefst kijken kinderen naar andere kinderen die net iets ouder zijn dan zijzelf, en naar onderwerpen waarmee ze zich kunnen identificeren, zoals sport, vriendschap of de dood van oma.

Veel films uit Kids & Docs gaat over kinderen die anders zijn; sommigen hebben een ernstige ziekte. In hoeverre mag een maker een jeugdige kijker met een rotgevoel achterlaten? „Kinderen die gezond zijn en in een harmonieuze omgeving opgroeien willen graag een gelukkig einde zien”, zegt Boudewijn Koole, documentairemaker en begeleider van de makers van Kids & Docs. „Kinderen die groot worden in een omgeving met veel ruzie of oorlog zijn geneigd te denken dat het leven slecht kan eindigen. Persoonlijk vind ik dat je voor kinderen een hoopvol einde moet maken. Het mag heel dramatisch zijn, maar een verhaal moet ook altijd gaan over weerbaarheid en kracht.”

In 2broers volgt de camera Rino (11) en zijn broer Nik (9) die met een ernstige spierziekte is geboren. Hij zit in een rolstoel. Hoesten lukt niet zonder hulp. Hij heeft dan niet genoeg kracht om zelf uit te ademen. Zijn broer moet op zijn borstkas drukken om de lucht er uit te persen. Dat is bijzaak in de film. Hilt Lochten maakte een ontroerende documentaire over de liefde tussen broers en gelijkwaardigheid. Nik zeurt bijna nooit over wat hij niet kan. Hij is keeper tijdens een partijtje voetbal, vist beter dan zijn broer en ‘spint’ met zijn rolstoel als de beste autocoureur.

Veel kinderen praten niet gemakkelijk over gevoelige onderwerpen. Vaak zeggen ze: ‘zo is het gewoon’. Vertrouwen winnen kost tijd. Maar dan zijn ze ook trouw. Moet een filmer kinderen ook beschermen tegen de impact die een film op hun leven kan hebben? „Je moet ze voorbereiden op de gevolgen van openhartigheid op tv”, zegt Koole. „Soms zijn kinderen slimmer dan volwassenen. Een kind van dertien dat vijf jaar chemotherapie heeft gehad weet meer van het leven dan sommige veertigers.”

Nederland heeft een traditie op het gebied van kinderdocumentaires, mede dankzij de VPRO en de NCRV, zegt Meike Stattema, programmeur jeugddocumentaires bij IDFA. In Frankrijk of Spanje bestaat het genre niet eens. ,,Buitenlanders valt het op dat in Nederlandse jeugddocumentaires met grote openhartigheid wordt gepraat over onderwerpen die in eigen land taboe zijn voor kinderen, zoals de dood of een jongen die zich meer een meisje voelt.”

Het jonge publiek is volgens haar kritisch. Op IDFA draaide deze week de jeugddocumentaire Op Eigen Benen waarin drie vrienden van veertien voor het eerst alleen op vakantie gaan. „Ze zijn helemaal niet in hun eentje” riep een meisje na afloop in de zaal. ,,Er waren een camera en een geluidsman bij.”

Zes kinderdocumentaires zijn te zien onder de titel Zapp Echt gebeurd op Nederland 3, zaterdag 27 en zondag 28 november vanaf 13.00 uur. Dit weekeinde draaien ze op het IDFA in Amsterdam.