Grootste zorg is de prijs van Glühwein

De 2.500 kerstmarkten in Duitsland zijn door de autoriteiten aangewezen als mogelijke ‘zachte doelen’ voor een aanslag. Bewapende politieagenten moeten dat voorkomen.

Veel is hetzelfde gebleven op de traditionele kerstmarkt aan de Alexanderplatz in Berlijn. Maar één ding is anders: de patrouilles van zwaarbewapende politieagenten. Die bewaking bevalt bezoekster Sylvia Franke uitstekend. „Ze zien er met hun mitrailleurs afschrikwekkend uit. Dat geeft me een veilig gevoel. De vraag is natuurlijk wel: kun je iemand stoppen die hier stiekem een tas met explosieven achter een kraam zet?”

Haar nieuwsgierigheid en de lust om Glühwein in de kou te drinken waren groter dan haar vrees voor aanslagen. Franke is gewoon uitgegaan. Nu zit ze met een vriendin in de Weihnachtspyramide, een levensgrote nabootsing van een kerstmolen, en drinkt ze bisschopswijn. „Zondagavond kom ik weer, dan begint de Advent.”

Kerstmarkten horen bij het cultuurgoed van Duitsland. Ze worden overal gehouden; in een stad als Berlijn op tientallen plaatsen. West-Duitse steden als Düsseldorf en Münster trekken met hun kerstmarkten veel bezoekers uit Nederland.

De eeuwenoude traditie kreeg deze week ineens grimmige trekken toen de regering bekendmaakte dat Duitsland doelwit kan worden van aanslagen door moslimterroristen. Een Berlijnse wethouder bestempelde de drukbezochte kerstmarkten tot ‘zachte doelen’: plaatsen die makkelijk te treffen zijn.

„Dat was geen reclame voor ons”, zegt een van de uitbaters van een kraampje waar je houtsnijkunst uit het Ertsgebergte kunt kopen. „Maar ja, wat kun je doen? We hebben deze plaats gepacht, dan haak je niet zomaar af. Dit is ons leven.”

Vrijwel alle kerstmarkten worden op centraal gelegen pleinen gehouden en zijn voor iedereen toegankelijk. Toegangscontroles zijn er praktisch niet. Boosdoeners kunnen hier grote schade aanrichten. Op de Berlijnse Lindenmarkt, aan Unter den Linden ter hoogte van de opera, zegt de gepensioneerde Detlef Rautenberg, terwijl hij een hap van z’n Kartoffelpuffer neemt: „Als er iets gebeurt, zal het niet op de kerstmarkten zijn. Die zijn als doelwit van terroristen genoemd. Het verrassingseffect is weg. En daar gaat het ze juist om.”

Hij maakt zich geen zorgen. Wat hem meer dwars zit, is de prijs van de Glühwein. „Vorig jaar betaalde je 2 euro voor een glas. Nu is het 2,50 euro geworden. Dat is een heel forse prijsstijging.” Hij heeft een leeg glas voor z’n vrouw gevraagd, dan kunnen ze delen. De wijnverkoopster reageerde een beetje zuur.

De traditie van de Duitse kerstmarkten gaat terug tot in de vijftiende eeuw. De oudste markt is waarschijnlijk die van Dresden, de Striezelmarkt, die in 1434 voor het eerst werd gehouden. In heel Duitsland worden in de Adventstijd naar schatting 2.500 kerstmarkten georganiseerd. De omzet ligt tussen de vier en vijf miljard euro. Op de kerstmarkten voor Slot Charlottenburg in West-Berlijn en op de Gendarmenmarkt in Berlijn-Mitte kun je op de avonden van de adventsweekeinden bijna niet lopen, zo druk is het.

Het publiek op de kerstmarkten is autochtoon, in de grote steden aangevuld met buitenlandse toeristen. Allochtonen zijn hier zeldzaam. Als er al mensen zijn die door hun huidskleur opvallen, zijn het verkopers in de stalletjes. De Berlijnse wethouder Ehrhart Körting riep deze week de burgers op om uit te kijken naar „eigenaardig uitziende mensen die Arabisch spreken of een andere vreemde taal”. De Turkse gemeenschap in Berlijn reageerde bij monde van Safter Çinar verontwaardigd. Hij zei met zoveel woorden dat Turken hiermee als potentiële terroristen worden gebrandmerkt.

Op de kerstmarkt aan Unter den Linden wuift de jonge verkoopster van een kraam met gepofte kastanjes elke terreurdreiging weg. „Koop jij nou maar lekker een zak kastanjes van me, dat is beter dan je zorgen maken over terroristen.” 2,50 euro voor 100 gram. Dezelfde prijs als vorig jaar. Ze geeft aanwijzingen voor het gebruik van het papieren zakje waarin de gloeiend hete kastanjes worden verkocht. „Het bestaat uit twee delen: een voor de Maronis, een voor de schillen.” Bomdreigingen, schietpartijen en andere mogelijke terreurdaden door „eigenaardig uitziende mensen” zijn opeens heel ver weg.