Stemmen om misère te bestrijden

Temidden van rampen en de nasleep van rampen houdt Haïti zondag belangrijke presidents- en parlementsverkiezingen. Een nieuwe regering moet het land weer opbouwen.

People remove electoral posters with images of presidential candidate Jude Celestin during a protest against the upcoming elections in Port-au-Prince, Haiti, Wednesday, Nov. 24, 2010. Haiti will hold elections on Nov. 28 in the midst of a month-old cholera epidemic that has killed at least 1,000 people and hospitalized thousands. (AP Photo/Ramon Espinosa) AP

Philip de wit

De 18-jarige Yves Jean waarschuwt: ,,Als het moet gaan we de straat op.” Zijn 17-jarige vriendin met vlechtjes zegt: „Mensen gaan dood van de cholera. De regering en de Verenigde Naties zijn één pot nat. Ze doen niets voor ons [..] heel misschien dat de presidentsverkiezingen van zondag verandering brengen.”

Op het plein van de Onafhankelijkheid in Gonaives hangt onder de aanwezige jongeren een broeierige sfeer. Hun kleren zijn versleten, de slippers zijn afgetrapt. Enkele gebouwen naast het plein hebben nog onbemande militaire posten met zandzakken op de daken.

Dit is een stad met een roerige geschiedenis. Gewelddadige demonstraties luidden er in 1985 het einde in van de dictator Jean-Claude ´Baby Doc’ Duvalier. Hier verklaarde in 1804 Jean-Jacques Dessalines, een van ’s lands grote helden, de onafhankelijkheid van de eerste zwarte republiek.

De protesten van vorige week tegen de VN, die door sommige Haïtianen verantwoordelijk worden gehouden voor de cholera-epidemie, komen op het plein ter sprake. In de woorden van de jongeren klinkt woede door. Hun boosheid is begrijpelijk: op de begraafplaats van Gonaives zijn de afgelopen weken tientallen choleraslachtoffers ter aarde besteld.

In een tijd van onrust, temidden van de cholera en de nasleep van de aardbeving van januari maakt Haïti zich op voor de presidents- en parlementsverkiezingen. De situatie is precair.

Het zijn belangrijke verkiezingen. Er staat veel op het spel. Miljarden dollars zijn beloofd door de internationale gemeenschap voor de wederopbouw na de verwoestende aardbeving van 12 januari. Maar pas als er een nieuwe regering en parlement – het laatste functioneert niet door gebrek aan leden – zijn aangetreden, kunnen er echte zaken worden gedaan. De huidige regering van René Préval loopt op haar laatste benen.

„Een nieuwe regering is noodzakelijk voor de wederopbouw. Zij kan knopen doorhakken,” zegt Eduardo Almeida, hoofd van de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB) in Haïti. „Wat dat betreft, gebeurt er nu niet zo veel.”

Met de toegezegde internationale hulp heeft een nieuwe regering de kans onder meer te investeren in onderwijs en werkgelegenheid in het armste land van het Westelijk halfrond.

Bovendien moeten er nog steeds 200.000 nieuwe huizen worden gebouwd voor de slachtoffers van de aardbeving. Het puin in de hoofdstad moet nog altijd worden geruimd. Almeida zegt: „Dat is pas het begin. Niemand die daar nu zijn handen aan brandt. Je praat over een lange-termijnvisie. De verkiezingen zijn daarom van levensbelang voor het land.”

De cholera-epidemie die Haïti sinds een maand in haar greep houdt, werpt een schaduw over de verkiezingen.

Voor Pentti Haatanen, de cholera-expert van het Rode Kruis, is het moment van de verkiezingen misschien niet ideaal, maar uitstel is voor hem geen optie. Hij zegt: „Het land moet verder. Dat kan alleen met een functionerende regering. Met het vooruitschuiven van de datum zal de misère niet minder worden.”

Waar Haatanen zich meer zorgen over maakt, is over het eventueel oplaaien van nieuwe protesten in de aanloop naar de verkiezingen en daarna. Hevige protesten in de noordelijke stad Cap-Haïtien, en eveneens in Port-au-Prince, tegen de VN vorige week, maakten de cholerabestrijding bijna onmogelijk voor hulpverleners.

Eerder zei een woordvoerder van de VN-stabilisatiemacht MINUSTAH dat de demonstraties zijn ingegeven door politieke motieven. In Haïti zijn politieke onlusten in tijden van verkiezingen een terugkerend ritueel.

Demonstraties tegen de VN zijn tevens gericht tegen de huidige impopulaire regering. Tegenstanders van president Préval zien de VN als beschermheer van de falende overheid.

Volgens politiek commentator Claude Gilles zijn er in Haïti altijd redenen voor protesten te vinden. Hij zegt: „De boosheid over de cholera is echt, maar er kunnen natuurlijk ook andere zaken meespelen. Er zijn hier zoveel problemen. Alles valt samen.”

In Gonaives is de relatieve rust bedrieglijk, zegt de 60-jarige Leon Fils-Aimé. Het kan zo omslaan. Voor het imposante beeld van onafhankelijkheidsstrijder Dessalines vertelt Fils-Aimé hoe in 1985 de hel losbarstte in zijn stad. Hoe de politieagenten van Baby Doc begonnen te schieten op de demonstranten. „Ik ging op mijn knieën om te bidden. Ik was doodsbang”, zegt hij.

Zes jaar geleden was zijn geboortestad weer het middelpunt van een politieke omwenteling. Toen namen rebellen, in opstand tegen het bewind van president Aristide, de stad in handen. Het was een voorbode van het lot van de voormalige priester die werd afgezet.

Fils-Aimé hoopt dat het nu rustig blijft in Gonaives. Ondanks alle teleurstellingen in het leven wil hij gewoon zondag stemmen. Gewoon, omdat hij verlangt naar een beter bestaan, naar een vast inkomen. Niets staat vast in zijn leven. Elke dag is het maar zien of hij ergens wat geld kan verdienen als bouwvakker.

Hij zegt: „Deze onzekerheid is vermoeiend. Heeft u misschien wat geld voor mij?”