Snijdende liederen van Eduard Jacobs

De eerste cabaretier van Nederland is allang vergeten. Maar in de Pijp, de Amsterdamse arbeidersbuurt die eind negentiende eeuw werd gebouwd als alternatief voor de verpauperde Jordaan, herleeft hij dezer dagen weer.

Een conglomeraat van kunstinstellingen in die buurt vroeg Marjan Berk een stuk te schrijven waarin de Pijp het decor zou vormen. En zij opperde een voorstelling over Eduard Jacobs, de man die in 1895 in een souterrain in de Quellijnstraat snijdende liederen begon te zingen over de maatschappelijke misstanden uit die tijd. Ze gingen over het leed van de hoeren die daar ook gevestigd waren, de dienstmeisjes die door hun patroon werden bezwangerd en andere zaken aan de zelfkant. Hij was dus tevens de eerste protestzanger van Nederland.

„Niemand heeft het nu nog over Eduard Jacobs” zegt Marjan Berk. „Terwijl iemand als Hans Teeuwen niet had bestaan als Eduard Jacobs er niet was geweest”.

’s Mans levensloop wordt, na een proloog in het Ostadetheater, kort samengevat in vier korte scènes die zich elk op een andere locatie afspelen: de jonge jaren in een schamel bovenwoninkje met smalle, steile trap in de Van Woustraat, zijn Parijse tijd (waar hij van Aristide Bruant op Montmartre de kunst afkeek) in het schilderachtige achterzaaltje van een café in de Sint Willebrordusstraat, zijn sterfbed in de Rustenburgerstraat en de afronding annex finale in de bibliotheek in de Tolstraat. Het resultaat is een vijf kwartier durende „theaterwandeling”, die ook komende zaterdag- en zondagmiddag in het Ostadetheater begint. De acteurs zijn jongeren van diverse kunstopleidingen in de Pijp, die vol verve een eerbewijs spelen aan een man van wie ook zij tot voor kort nooit hadden gehoord.

Eén adres ontbreekt in deze wandeling: Quellijnstraat 64, waar Eduard Jacobs het geachte publiek, staand achter de piano, toebeet hoe veel onrecht er heerste. Het was iets te ver – en trouwens: het oude pand is in 1980 verwoest toen een linkse student er per ongeluk een bommetje liet ontploffen.

Henk van Gelder