'Er is hier sprake van concurrentievervalsing'

Vandaag hebben postbodes van TNT Post weer gestaakt tegen een ontslagronde. Is er te veel marktwerking? Onzin, vindt Barbara Baarsma. „De markt heeft zijn werk prima gedaan.”

Nederland, Amsterdam, 28-02-2008 Prof. dr. Jules Theeuwes, directeur van SEO Economisch onderzoek. dr. Barbara Baarsma, Hoofd medediniging en regulering van de Stichting voor Economisch Onderzoek der Universiteit van Amsterdam. PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Roger Cremers - 2008

De postsector verkeert in een chaos. Er spelen twee, met elkaar verweven, conflicten. Bij de ‘gewone’ post wil TNT reorganiseren. De bonden en hun leden erkennen de krimpende markt, maar gaan niet akkoord met 3.100 gedwongen ontslagen. Vorige week staakten ze daarom één dag, deze week twee dagen.

Het tweede conflict doet zich voor bij de nieuwe postbedrijven die hun medewerkers geen vast contract willen aanbieden, terwijl ze daar eerder wel mee instemden.

Het verband tussen de conflicten is de marktwerking. Die is te ver doorgeschoten, vinden vakbonden en postbedrijven. Barbara Baarsma (41), directeur van het economisch onderzoeksinstituut SEO en bijzonder hoogleraar marktwerking- en mededingingseconomie, doet sinds 2006 onderzoek naar de liberalisering van de postmarkt, in opdracht van postbedrijven en vakbonden.

Zou u de marktwerking voor de post een succes willen noemen?

„Vanuit het oogpunt van de consument en bedrijven die veel post versturen wel. Ten opzichte van de oude situatie, met een monopolist, is de prijs gedaald en zijn er meer ‘smaken’ gekomen. De sector is alleen zijn afspraken over het personeel niet nagekomen. De volledige liberalisering per 1 april 2009 was gekoppeld aan de eis dat de postbezorgers bij de nieuwe postbedrijven Sandd, DHL Global Mail en Netwerk VSP volgens een ‘ingroeimodel’ vaste aanstellingen zouden krijgen. De verschillen in beloning zouden minder worden. Daar is nog niets van terecht gekomen. Een fractie van de mensen bij de nieuwe postbedrijven heeft een vaste aanstelling. Daarom hebben de bonden de cao met de postbedrijven opgezegd. Nu dreigt de overheid de bedrijven met de verplichting alle postbezorgers per 1 januari in dienst te nemen. De verhoudingen zijn onnodig op scherp gezet. Een mokerslag voor de postmarkt. Doodzonde.”

Ruim 90 procent van alle post is bedrijvenpost. En daar is de stukprijs te laag, zeggen TNT Post en Sandd. Hun concurrent DHL Global Mail zou de boosdoener zijn.

„Er is sprake van een prijzenoorlog, sinds 2007. Door met de prijs te stunten hopen bedrijven volume naar zich toe te trekken. Het lijkt erop dat Deutsche Post met zijn dochter DHL Global Mail in Nederland het initiatief in de prijzenoorlog naar zich toe heeft getrokken. De concurrentieslag wordt gewonnen door bedrijven met de diepste zakken en dat zijn TNT en Deutsche Post. Er is geen tuchtiging van de markt meer. Niets dat de neerwaartse prijsspiraal tegenhoudt.”

Netwerk VSP is een volle dochter van TNT. Speelt TNT dubbel spel?

„Er is sprake van concurrentievervalsing: de oud-monopolist die er ook een prijsvechter op nahoudt. De mededingingswet biedt hier onvoldoende soelaas.”

Was dat niet te voorzien geweest?

De overheid had het mededingingstoezicht beter moeten regelen. Nu is de neerwaartse prijzenspiraal niet tegen te houden.”

Heeft u begrip voor de opstelling van de directie van TNT Post?

„TNT Post heeft veel zwaardere kosten dan de concurrent. Dat komt, naast de hogere lonen, ook door de zesdaagse bezorgplicht. Daar moeten we vanaf. Dan zouden ook de kosten bij TNT Post omlaag gaan en kan het bedrijf mogelijk meer mensen in dienst houden. TNT Post komt voort uit een staatsbedrijf, waar de arbeidsvoorwaarden van oudsher zeer goed waren. De positie van de postbodes is door drie factoren uitgehold: automatisering, het krimpende marktvolume en de komst van concurrenten. De arbeidsvoorwaarden zijn nu te hoog in relatie tot het werk. Ik begrijp dat dat pijn doet bij de werknemers, maar de directie kan, gegeven de prijzenoorlog, weinig anders doen.”

TNT betaalt uurloon, de nieuwe bedrijven stukloon. Past het laatste beter bij marktwerking?

„Ook stukloon wordt teruggerekend naar uurloon om op het wettelijk minimum uit te komen. Maar betalen per stuk maakt het werk van postbezorger toegankelijk voor mensen die moeilijk een reguliere baan vinden. Dit is voor zulke mensen een groot voordeel: ze werken in hun eigen tempo.”

Wat vindt u van de opstelling van de vakbonden?

„De bonden hebben echt hun nek uitgestoken. Bij TNT Post waren ze in 2009 zover dat ze loon wilden inleveren in ruil voor behoud van werk. Helaas wilden de leden van de bonden daar niet in meegaan en is het omgedraaid: behoud van loon, maar wel een ontslaggolf.

„En bij de nieuwe postbedrijven stemden ze in met een redelijk rudimentaire cao. Toen zelfs die afspraak niet werd nagekomen, hebben de bonden die cao opgezegd.”

Waar ligt de oplossing?

„Alle partijen moeten inzien dat er waarschijnlijk ruimte is voor twee spelers op de Nederlandse markt.

Welke twee?

„Ik verwacht niet dat de NMa toestemming zal geven voor een fusie tussen TNT Post en DHL Global Mail. Dus zullen Sandd en DHL moeten samengaan. Maar dat is minder waarschijnlijk, nu DHL ermet de nieuwste prijzenslag op uit lijkt de winst van TNT Post zo af te romen dat het een makkelijk snoepje voor overname wordt.”