Beurs van de World Online: klagen loont

Het was een knotsgekke dag. Het was vrijdag 17 maart 2000.

’s Ochtends deed het Spaanse telefoonbedrijf Telefónica een bod van 5 miljard euro op Endemol, de Nederlandse producent van de tv-hit Big Brother.

Vervolgens gingen de aandelen van internetbedrijf World Online van Nina Brink naar de beurs.

Het was in die dagen dat beleggers, burgers, managers en politici een nieuwe economie zagen opdoemen van oneindige inflatieloze groei en de paradijselijke versmelting van telefoon, internet en informatietechnologie.

De aandelen World Online moesten 43 euro per stuk kosten, terwijl de effecten daags eerder in onofficiële beurshandel voor 160 euro verhandeld werden. Ongeveer 150.000 Nederlandse particuliere beleggers stortten zich op de banken om aandelen te bemachtigen. Gratis geld verdienen. Zo uitzinnig was het volkskapitalisme nooit geweest, zo zou het nooit meer worden.

De koers steeg op die vrijdag nog tot 50,30 euro, Brink liet zich fotograferen met haar duimen omhoog, maar al op de ‘feestdag’ zette de koersdaling in. En het ging maar door. Omlaag. Beleggers voelden zich bekocht door Brink, banken en het prospectus. Waarom stond daar bijvoorbeeld niet expliciet in dat Brink vóór de beursgang een groot pakket aandelen had verkocht?

World Online liet zich snel overnemen door Tiscali uit Italië. De Vereniging van Effectenbezitters (VEB) liet zijn advocaten los.

De Hoge Raad velde vorig jaar het laatste oordeel. De banken en Brink hadden grove steken laten vallen. De leidende banken waren de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs en ABN Amro, die na de overname in 2007 haar werk als zakenbank heeft voortgezet bij Royal Bank of Scotland (RBS).

De Vereniging van Effectenbezitters heeft nu op hoofdlijnen een schikking met de banken getroffen ter waarde van 120 miljoen euro. Daarvan gaat maximaal 110 miljoen euro naar de 12.000 VEB-leden die zich hadden verenigd voor de rechtszaak. De VEB zelf krijgt 10 miljoen euro. Als onkostenvergoeding. Maar ook als oorlogskas voor toekomstige rechtszaken.

Wat leert het World Online-echec? Aanklagen loont. Maar de uitkomst onderstreept de manco’s in de bescherming van beleggers. En beleggers zijn wij bijna allemaal, via pensioenen, beleggingshypotheken, verzekeringspolissen, beleggingsfondsen of eigen effectenbezit.

Manco één is tijd. Tien jaar vechten is lang. Je moet als belegger een ijzeren uithoudingsvermogen hebben. Hoeveel zeepbellen en debacles zijn sinds 17 maart 2000 niet gepasseerd? Boekhoudschandalen (Ahold, Worldcom, Shell), aandelenlease, de kredietcrisis, de woekerpolissen. Zo ontstaat een file van flops die aandacht en inzet eist.

Voor Goldman Sachs is de Nederlandse schikking ‘wisselgeld’. De potentiële schadeclaim figureerde in het laatste jaarverslag van Goldman Sachs met twee alinea’s in een boekwerk van 411 pagina’s. De recente schikking met de Amerikaanse beurscommissie over misleiding bij de verkoop van complexe hypotheekproducten kostte Goldman 550 miljoen dollar. Maar dat was dan ook op de thuismarkt.

Het tweede manco is de rechtsgang zelf. Nederland beoefent hier een vorm van ledenrechtspraak. Alleen leden van de VEB profiteren. Fijn voor hen, mooie reclame voor hun vereniging, maar onbevredigend voor het rechtsgevoel.

De Amerikaanse wetgever heeft beleggersbescherming en -informatie sinds jaar en dag beter geregeld. In de Verenigde Staten kunnen álle gedupeerde beleggers profiteren van een schikking bij de rechter. Hier komen de banken goed weg. En nog goedkoop bovendien.

Menno Tamminga