Trouwen met standaardvoorwaarden

Figuren voor een bruidsstaart . foto VINCENT MENTZEL==F/C==Rotterdam , 29 januari 2007 ©Vincent Mentzel 2007

De gemeenschap van goederen binnen het huwelijk is niet meer van deze tijd, zegt Kamerlid Magda Berndsen (D66). Vandaag vraagt zij minister Opstelten (Justitie, VVD) om te zorgen dat huwelijkse voorwaarden de norm worden. Een Kamermeerderheid van VVD, PvdA, GroenLinks en D66 wil haar daarin steunen.

1Wat zijn huwelijkse voorwaarden?Wanneer twee mensen in Nederland trouwen, stoppen zij in principe al hun bezittingen (goederen) in een gemeenschappelijke pot. Alles wat zij tijdens het huwelijk vergaren aan inkomsten, van salaris tot erfenis, komt in bezit van beide partners. Dat betekent tegelijkertijd dat schuldeisers van de één ook de ander aansprakelijk kunnen stellen. Wie dat risico niet wil lopen, kan voor of tijdens het huwelijk bij een notaris voorwaarden opstellen. Er zijn grofweg drie vormen van huwelijkse voorwaarden. Wie niets wil delen kiest voor zogenoemde koude uitsluiting, waardoor alles individueel bezit blijft. Daarnaast zijn er verschillende verrekenstelsels, waardoor bijvoorbeeld wel crediteuren buiten de deur gehouden kunnen worden, maar bij echtscheiding toch op basis van gelijkheid wordt afgerekend. Ten slotte is het ook mogelijk om de gemeenschappelijke goederen te beperken, door bijvoorbeeld het bedrijf of het huis in één hand te houden. Bij al deze vormen blijft een alimentatieplicht na echtscheiding van kracht.

2Hoeveel mensen maken daar gebruik van?De meest recente cijfers over huwelijkse voorwaarden dateren van 2003. Toen maakte zo’n 25 procent van de 80.000 paren die trouwden de gang naar de notaris. Nog geen 6 procent van hen (1.200 stellen dus) koos voor de koude variant, waardoor geen enkel bezit gedeeld wordt. Datzelfde geldt voor de 10.000 geregistreerde partnerschappen, waar in principe ook de gemeenschap van goederen geldt.

„Veel mensen kiezen toch voor redelijk warme voorwaarden”, zegt Freek Schols, hoogleraar notarieel recht aan de Radboud Universiteit Nijmegen. „Delen hoort nu eenmaal bij het huwelijk.” Maar de meeste stellen kiezen helemaal niets en accepteren klakkeloos de gemeenschap van goederen. „Mensen maken zich meestal meer zorgen over de bruidstaart dan het huwelijksregime”, zegt Schols. En de kosten van de notaris kunnen oplopen tot 1.000 euro. Wie tijdens het huwelijk alsnog de voorwaarden wil aanpassen heeft daarvoor bovendien toestemming nodig van de rechter.

3Wat is het probleem?Volgens Berndsen past de gemeenschap van goederen niet meer bij de huidige, geïndividualiseerde samenleving. De gemeenschap van goederen mag dan ooit bedoeld zijn ter bescherming van vrouwen, zij kunnen tegenwoordig prima voor zichzelf zorgen, meent het D66-Kamerlid.

Want gemeenschap heeft een keerzijde. Wanneer een echtgenoot een gokschuld maakt en met de noorderzon verdwijnt, blijft de achtergebleven partner verantwoordelijk voor de helft van de schuld. Het kan ook andersom, een partner die, terwijl hij of zij in scheiding ligt, een erfenis van 100.000 euro ontvangt, moet de helft afdragen aan de aanstaande ex.

4Wat wil de Kamermeerderheid veranderen?D66 wil dat een huwelijk standaard onder voorwaarden gesloten wordt. De vraag hoe ‘warm’ of ‘koud’ die voorwaarden moeten zijn, legt Berndsen bij de minister. In 2008 nam de Tweede Kamer nog een wet aan die de gemeenschap van goederen juist in stand hield. Wel moest die worden beperkt voor erfenissen. Ook de gang naar de rechter voor het aanpassen van voorwaarden wordt daarin geschrapt. Die wet moet nog langs de Eerste Kamer.

5En dan?Volgens professor Schols moet Opstelten zich afvragen hoeveel mensen zitten te wachten op het afschaffen van de gemeenschap van goederen. Op basis van het aantal mensen dat nu voor huwelijkse voorwaarden kiest, zeker de meest koude versie, lijkt dat beperkt. In de VS, waar huwelijken ‘koud’ gesloten worden, bepaalt bij echtscheiding de rechter vaak wat de één de ander schuldig is. Dat zal in Nederland dan ook meer gebeuren. Wat is bijvoorbeeld redelijk als een vrouw na dertig jaar huwelijk geen enkele aanspraak kan maken op het bedrijf van haar man waar zij zich altijd voor heeft ingezet?

    • Emilie van Outeren