Rijksdag

‘Wie Berlijn heeft, heeft Europa.’ Deze woorden van Lenin had de jonge, idealistische communist Marinus van der Lubbe (1909-1934) goed in zijn oren geknoopt. Na Hitlers machtsovername in 1933 was hij dus niet van plan om stil te blijven zitten in zijn woonplaats Leiden. Van der Lubbe moest en zou naar de Duitse hoofdstad, want daar werd de ‘anti-fascistische afweerstrijd’ in alle hevigheid gestreden.

In Berlijn aangekomen vond hij het antifascistische elan tegenvallen. De communistische ‘kameraden’ die Van der Lubbe ontmoette leken meer op gedweeë ambtenaren dan op heldhaftige revolutionairen. Teleurgesteld besloot hij terug te keren naar Nederland.

Maar toen Van der Lubbe bijna de stad uit was, bedacht hij zich. ‘Ik dacht: rondlopen, eten en slapen, dat is toch geen actie voeren?’ Van der Lubbe maakte rechtsomkeert, kocht lucifers en vier pakken aanmaakblokjes en wandelde naar het gebouw waar de NSDAP’ers kortgeleden de macht hadden overgenomen: de Rijksdag. ’s Avonds kwam hij in actie. Hij klom omhoog naar een balkon, trapte een ruit in en stak de kurkdroge gordijnen van de vergaderzaal in brand. Van de hitte knapte de glazen dakkoepel, die zo als schoorsteen ging functioneren. Binnen een mum van tijd stond de Rijksdag in lichterlaaie. Van der Lubbe kon er helaas niet lang van genieten, want een half uur later werd hij gearresteerd.

De nazi’s kwam deze ‘monsterachtige terreurdaad’ van een Nederlandse communist niet ongelegen. Hitler gaf de schuld aan het internationale bolsjewisme en riep en passant de noodtoestand uit. Nog dezelfde nacht liet hij duizenden communisten, socialisten en andere antifascisten oppakken. De brandstichter zelf werd na een showproces veroordeeld tot de guillotine. De tijden waren voorgoed omgeslagen; Van der Lubbes actie had averechts gewerkt.

Inmiddels is de Rijksdag geheel gerenoveerd en na de Duitse eenwording weer als parlementsgebouw in gebruik genomen. De moderne dakkoepel is een echte toeristische trekpleister. Maar na aanhoudende terreurdreigingen – ook Al-Qaeda heeft blijkbaar Lenins lessen ter harte genomen – is de koepel sinds deze week niet meer toegankelijk voor individuele bezoekers. Uit veiligheidsoverwegingen, want de Duitse regering weet intussen maar al te goed dat idealisten van internationale, radicale groeperingen graag met vuur spelen.

Jaap Cohen