Halsema stopt ermee. Who's next?

Vice-fractievoorzitter van GroenLinks, Jolande Sap, is relatief nieuw en onbekend.

Politieke opvolgingen zijn altijd hachelijk. Vooral timing is zeer belangrijk.

GroenLinks-leider Femke Halsema vertelde gisteren in een interview dat dit haar laatste termijn als Kamerlid zou zijn. Ze had de regels van haar partij – met dispensatie – al eens overtreden, door zich voor de vierde keer kandidaat te stellen voor de Tweede Kamer. Dat zou ze niet nog een keer doen.

Wie gaat haar opvolgen? De naam van Tweede Kamerlid Jolande Sap wordt, zoals dat heet, genoemd. Deze GroenLinkser is een relatief onbekend en kortzittend Kamerlid. Ze is pas sinds eind 2008 Kamerlid namens GroenLinks.

Wel was ze al jaren betrokken bij de partij. In 1993 werkte ze als economisch deskundige mee aan het doorrekenen van het verkiezingsprogramma. Ze werkte lang bij de Emancipatieraad en kwam vanuit die functie langs bij ministers in Den Haag, waar al snel haar interesse voor het Haagse wereldje werd gewekt.

Haar ster in de fractie is rijzende. Ze zat voor de partij in de parlementaire onderzoekscommissie naar de kredietcrisis. Ze ‘doet’ belangrijke en complexe onderwerpen bij de fractie, zoals Financiën, AOW en pensioenen. Bij de mislukte onderhandelingen over een eventueel paars-plus kabinet hielp ze Halsema, en ze is vicevoorzitter van de nieuwe fractie. Voorheen was zij hoofd inkomensbeleid op het ministerie van Sociale Zaken. Sap werd na een enquête onder politieke journalisten uitgeroepen tot het politiek talent van 2010.

„Een goede nummer twee moet niet nummer één willen zijn”, zei Sap deze zomer in een interview met deze krant. „Femke is onze onomstreden leider. Ik heb geen enkele ambitie, zolang zij daar als leider zit, om naar haar plek te dingen.” Wel genoot ze ervan tijdens de verkiezingscampagne af en toe als stand-in voor Halsema te fungeren: „Dat is ontzettend leuk om te doen, die radio- en televisiedebatten. Dat snel omschakelen naar andere onderwerpen: het doet een beroep op je creativiteit, je analytische kracht en je achtergrondkennis. Ik geniet ervan.”

Maar of Sap daadwerkelijk de opvolger is, en wanneer die opvolging zou plaatsvinden, is volstrekt onduidelijk. Zoals Halsema zelf zegt: zij gaat er niet over. Halsema maakte wel duidelijk dat ze haar termijn in de Tweede Kamer niet helemaal gaat uitzitten. Ze wilde een eventuele opvolger de kans geven zich in te werken en ervaring op te doen.

Die keus betekent dat Halsema verwacht dat haar opvolger uit de fractie komt. Formeel zou de fractie bij een tussentijds opstappen van Halsema zelf een nieuwe voorzitter kiezen. Die is bij de eerstkomende Kamerverkiezingen niet vanzelfsprekend ook lijsttrekker. Daar gaat het partijcongres over.

Politieke opvolgingen zijn hachelijke zaken: legendarisch is de mislukte opvolging van Ruud Lubbers door Elco Brinkman. Soepel gaat het zelden, ook als het gepland is. Neem voormalig SP-leider Jan Marijnissen. Halsema lijkt zijn route te willen volgen. Marijnissen legde ook tussentijds zijn post als partijleider neer. Agnes Kant volgde hem op, maar kon maar moeilijk de vergelijking met haar voorganger doorstaan, die overigens in de Kamer bleef zitten.

De timing van Halsema is ook belangrijk: Sap moet voldoende tijd krijgen om zich in de Kamer te kunnen bewijzen als potentiële partijleider, dus een wissel van het fractievoorzitterschap het moet ruim voor eventuele verkiezingen plaatsvinden. Maar in het huidige instabiele politieke landschap, is het voorspellen van verkiezingsdata niet makkelijk.