'Armoede is een scheldwoord in de VS'

Debra Granik maakte het bekroonde ‘Winter’s Bone’. „Ik heb geleerd dat er eigenlijk twee soorten armoede zijn.”

US director Debra Granik poses during the photocall of the movie "Winter's Bone" presented in competition at the 36th American Film Festival, in Deauville, northwestern France, on September 5, 2010. AFP PHOTO / FRANCOIS GUILLOT AFP

Als een moderne Antigone, de Griekse heldin die alles op alles zette om de waarden en de eer van haar familie te bewaren, trekt Ree Dolly door het afgelegen Amerikaanse Ozark-gebergte. Ze is op zoek naar haar vader, een schurk en een drugsgebruiker, die zijn borgsom heeft betaald met een hypotheek op hun huis. Als hij niet op tijd gevonden wordt zijn Ree, haar broertje, zusje en moeder alles kwijt. Regisseur Debra Granik (1963) maakte een rauw-poëtische en ook felrealistische film en werd daarvoor begin dit jaar op het Sundance Film Festival met de Grote Juryprijs bekroond.

Eerst maakte u een film die ‘Down to the Bone’ heette en nu ‘Winter’s Bone’. Is dat toeval?

,,Eigenlijk wel. Mijn debuutfilm Down to the Bone was een eigen script en voor Winter’s Bone hebben we het gelijknamige boek van Daniel Woodrell bewerkt. Maar er is wel een andere, meer fundamentele overeenkomst. Ik ben geïnteresseerd in mensen wier levens tot op het bot zijn afgestroopt. Rauw. Zonder buffer. Die niet veel meer te hopen en te wensen hebben. Geen vet meer op de botten. Die mensen zien we veel te weinig in de Amerikaanse film.

„De Amerikaanse filmgeschiedenis spiegelt ons nu al een eeuw of langer voor dat een leven in overvloed en rijkdom op een of andere manier superieur is. Maar hoe zit het dan met de rest van de wereld? Die vraag wordt onder het tapijt geschoven. Je doet alleen mee als je je overgeeft aan een verplichte vorm van geluk.’’

Het zijn beide films waarin drugsverslaving een grote rol speelt. Hoe ernstig is het crystal meth-probleem in Amerika?

,,In zijn boek Methland beschrijft Nick Redding hoe sinds eind jaren negentig het gebruik van chrystal meth een typisch probleem van smalltown-Amerika is geworden. Het is relatief simpel te maken, van een wonderlijke mix van rattengif, koelvloeistof, ammonia en batterijen. Dat kan in de badkamer, of in de laadbak van een truck, maar daardoor kun je er ook nooit echt veel geld mee verdienen. Het productieproces is ook extreem gevaarlijk en giftig. Het is goedkoop en het werkt lang, daarom is het een typische armeluisdrug, die mensen in een paar jaar in zombies verandert. Ze gaan eruit zien alsof ze zo van een schilderij van Goya of Breughel zijn weggelopen.’’

Is armoede de oorzaak?

,,Arm is in de Verenigde Staten vaak een scheldwoord. In Amerika vinden mensen het moeilijk om naar mijn film te kijken, omdat ik een Amerika toon dat ze niet graag willen zien. Het is schijnbaar in orde om honderden kogels te verspillen bij het maken van een film, maar niet om de emoties te tonen die bij geweld horen.

„Wat ik heb geleerd van het maken van Winter’s Bone is dat er twee soorten armoede zijn. Je kunt arm zijn, omdat je alles bent kwijtgeraakt wat je hebt, en niet weet hoe je moet overleven. Of je kunt arm zijn omdat je niets hebt, maar wel weet hoe je moet overleven. De mensen in de Ozarks waren arm op de laatste manier, totdat de Amerikaanse consumptiemaatschappij z’n intrede deed. Daardoor werden mensen gedwongen twee levens te leiden, hun traditionele leven, waarin ze jaagden, en arm, maar zelfvoorzienend waren, en hun stadse leven, waarin ze belastingen moeten betalen, baantjes aannemen om geld te verdienen en dus op een andere manier arm werden gemaakt.’’