Verf steden wit, kaats zonlicht terug

Bjørn Lomborg op beelden uit de klimaatdocumentaire 'Cool It' scene uit de documentaire Cool It (2010) FOTO: IDFA

Het wordt al snel ad hominem. Professor Jan Rotmans, klimaatwetenschapper en aanjager van duurzaamheid in Nederland, debatteert op het IDFA met de Deense professor en wereldster Bjørn Lomborg, die meent dat de politiek van CO2-reductie en duurzaamheid niet werkt. Rotmans noemt Lomborg een econoom die geen kaas heeft gegeten van klimaatwetenschap. Complexe problemen mag je niet aan economen overlaten. Bovendien ontkende Lomborg het broeikaseffect vroeger, nu niet langer. „U bent vast een slim man, al heb ik nog nooit van u gehoord”, riposteert Lomborg vilein. „Maar ik ontkende het broeikaseffect nooit, ik relativeert alleen de ernst.”

Sinds hij in 2001 zijn studie The Skeptical Environmentalist publiceerde, werkt de Lomborg klimaatwetenschappers op de zenuwen. Dit jaar is hij eregast op documentairefestival IDFA, dat voor het eerst een Green Screen Award uitreikt voor de beste film over een ecologisch onderwerp. Opvallend is dat de spraakmakende documentaires in die competitie eco-sceptisch zijn. Smaakmaker is Cool It, de documentaire van Ondi Timoner over Bjorn Lomberg. Cool It is het antwoord op An Inconvenient Truth uit 2006, waarin bijna-president Al Gore de wereld de stuipen op het lijf joeg over de naderende klimaatcatastrofe door het broeikaseffect. „It will shake you to the core”, galmde de trailer, waarna Gore een bedaard maar apocalyptisch college gaf, doorsneden met beelden van overstromingen, oprukkende woestijnen en instortende ijskappen. De zeespiegel zes meter omhoog, New York, Holland en Florida onder water, verwoestende orkanen, oprukkende malaria, een nieuwe ijstijd in Europa.

Cool It ziet het minder somber. Lomborg stoort zich aan het zwart-witdebat over de opwarming van de aarde, legt hij uit. „Je bent óf alarmist óf ontkenner, een middenweg is er niet. Ik ontken het broeikaseffect niet, maar zoek werkbare oplossingen. Niet een radicaal andere wijze van produceren en consumeren op korte termijn, want dat gebeurt gewoon niet. Paniek en schuldgevoel over onze consumptie helpen evenmin.”

Al Gores verdienste is dat hij het broeikaseffect op de politieke agenda kreeg, aldus Lomborg. Nadeel is dat hij paniek zaait en onwerkbare oplossingen voorstelt. Want de gevolgen van het broeikaseffect zijn lang niet zo apocalyptisch als Gore stelt. De zee zal niet zes meter, maar hooguit 60 centimeter stijgen. Een hanteerbaar probleem. Waterwerken naar Nederlandse model helpen: meer zoden aan de dijk. Orkanen en overstromingen zijn vooral een probleem omdat steeds meer mensen te dicht bij het water wonen. En in plaats van te handenwringen over oprukkende malaria kan je de ziekte maar beter gewoon bestrijden.

Maar alles beter dan honderden miljarden dollars te pompen in wereldwijd terugdringen van CO2-emissie, aldus Lomborg. Intussen onttrekt dat wel geld en energie aan realistische oplossingen. Lomborg: „De EU wil 250 miljard euro besteden aan CO2-reductie. Omgerekend zal dat een twintigste graad Celsius aan temperatuur verlagen. Het harde feit blijft: de Derde Wereld en opkomende economieën als India, China of Brazilië hebben andere prioriteiten. Zij offeren hun groeiende welvaart nooit op aan CO2-reductie, en wij bevinden ons niet in de morele positie dat te eisen. De wereld is verslaafd aan fossiele brandstoffen omdat het zoveel goeds brengt: verwarming, vervoer, verlichting.” Handel in CO2-emissierechten ziet hij als „een open uitnodiging voor corruptie”.

In plaats van CO2-reductie steekt Lomborg de miljarden liever in verzachting van de gevolgen, grootschalig onderzoek naar alternatieve energiebronnen en – in laatste instantie – geo-engineering. Want als de mens de aarde verwarmt, kan hij hem ook kunstmatig afkoelen. Lomborg somt in Cool It enkele opties op: zonlicht terugkaatsen door wolken en steden lichter te kleuren, als een soort kunstmatige vulkaanuitbarsting aerosol in de stratosfeer spuiten, CO2 afvangen door massaal bossen te planten. Technologische oplossingen die volgens hem haalbaar en betaalbaar zijn. „Wij zijn de oplossing”, roept een wetenschapper in Cool It.

Maar is paniek zaaien niet veel effectiever dan relativeren? Alleen door angst gaat de kudde galopperen. „Op korte termijn wel”, denkt Lomborg. „Probleem is dat broeikaseffect geen kortetermijnprobleem is. Paniek stompt af: als mensen na tien jaar zien dat Florida nog steeds niet onder water staat, zoeken ze andere dingen om bang voor te zijn.”

Wordt het niet tijd voor een groot debat: Gore versus Lomborg? „Ik wil graag”, zegt Lomborg. „We probeerden dat laatst in Denemarken, waar Gore een tv-interview zou geven. Hij weigerde. Gore blies zelfs het interview af omdat ze vooraf met mij hadden gepraat.”