Stemmen in nieuwe en onwillige gemeenten

Morgen zijn er uitgestelde raadsverkiezingen in veel gemeenten. Oorspronkelijk waren ze bedoeld voor tien nieuwe fusiegemeenten, maar drie ervan komen er misschien helemaal niet.

Van de 431 Nederlandse gemeenten houden er morgen 27 uitgestelde raadsverkiezingen. In zeventien gemeenten wordt een raad gekozen voor zeven nieuwe fusiegemeenten. De tien andere gemeenten kiezen hun eigen raad; ze zouden fuseren tot drie gemeenten, maar zijn het daarover niet eens. Na de val van het kabinet-Balkenende IV zijn deze drie fusieplannen controversieel verklaard, wat tot uitstel of afstel leidt.

1Welke fusies zijn per 1 januari 2011 zeker?

Maarssen, Breukelen en Loenen vormen de gemeente Stichtse Vecht. Boven in het Groene Hart fuseert Abcoude met de eerder ontstane fusiegemeente Ronde Venen (onder meer Mijdrecht, Vinkeveen). Onder in het Groene Hart gaan Bodegraven en Reeuwijk samen. In Noord-Holland fuseert Medemblik met Andijk en Wervershoof, in Noord-Brabant Oss met Lith. In Limburg worden Eijsden en Margraten één gemeente. In Friesland gaan onder meer Sneek en Bolsward samen.

2Welke fusies zijn controversieel verklaard?

In Noord-Holland gaat de fusie van Bussum, Naarden, Weesp en Muiden tot de gemeente Naardermeer vooralsnog niet door. Bussumse bestuurders, raadsleden en bewoners zijn bijna unaniem tegen. Bussum wil alleen samengaan met het kleinere, aangrenzende Naarden. Maar dat wil Naarden niet. Op de grens van de provincies Utrecht en Gelderland is de fusiegemeente Woudenberg, bestaande uit Renswoude, Scherpenzeel en Woudenberg, onzeker. Renswoude wil niet worden samengevoegd met de andere twee. In Limburg wil Bergen niet fuseren met Gennep en de gemeente Mook en Middelaar, die samen de gemeente Maasduinen zouden vormen.

3Waarom dan toch verkiezingen bij die controverses?

Een verkiezingsdatum kan slechts één keer worden aangepast. Toen de datum van 3 maart 2010, voor de landelijke gemeenteraadsverkiezingen, veranderde in 24 november, was dat voor de ‘restgemeenten’ definitief. De verwachting is dat de opkomst in de betrokken gemeenten morgen lager is dan wanneer er op 3 maart zou zijn gestemd. Toen stonden de raadsverkiezingen in het teken van de verkiezingen voor de Tweede Kamer, op 9 juni van dit jaar. De opkomst voor de lokale verkiezingen was in maart overigens historisch laag: 56 procent.

4Wat valt er nog te kiezen in de controversegemeenten?

Niet zo heel veel. De inwoners bepalen met hun stem de samenstelling van een nieuwe gemeenteraad die wellicht niet langer dan ruim een jaar blijft voortbestaan. Mocht het toch tot fusie komen, dan kan dat al per 1 januari 2012. De stem van de kiezers in de zeven fusiegemeenten die per 1 januari 2011 zijn samengevoegd, draagt verder: zij kiezen een compleet nieuwe gemeenteraad voor bijna vier jaar. De volgende gemeenteraadsverkiezingen zijn pas in 2014.

5Is er kans dat de controversiële fusies nog doorgaan?

Die kans is er wel, maar hij lijkt niet groot. De tegenstanders in Bussum, Renswoude en Bergen (Limburg) verwijzen naar een paragraaf in het regeerakkoord van het kabinet-Rutte. Hierin staat dat een herindeling voortaan ‘van onderaf’ geregisseerd moet worden. Ofwel: de bal komt bij de gemeenten te liggen en niet langer bij de commissarissen van de koningin in de desbetreffende provincie. Die werden tot dusverre gesouffleerd door de landelijke politiek. Als de gemeenten het inderdaad voor het zeggen krijgen, zullen er naar alle waarschijnlijkheid eerder minder dan meer herindelingen komen.