'Overleg is zege voor Iran'

Binnenkort worden de nucleaire onderhandelingen met Iran hervat. Teheran is bereid te luisteren, zegt de hoogste adviseur van de president.

Iranian President Mahmoud Ahmadinejad (L) and his top aid, Mojtaba Samareh Hashemi, attend a welcoming ceremony for Omani leader Qaboos bin Said at the presidential offices in Tehran on August 4, 2009. The sultan of Oman became the first foreign leader to visit Iran since Iran's June 12 controversial presidential vote. Iran's leading hardline newspaper hailed Ahmadinejad's "divine" presidency amid fierce political feuding that has raised speculation the opposition will boycott his swearing-in ceremony. AFP PHOTO/BEHROUZ MEHRI AFP

Meer dan een jaar na de laatste gesprekken, te midden van hardere sancties en steeds serieuzere militaire dreigementen, gaan Iran en de wereldmachten op 5 december weer onderhandelen over het omstreden nucleaire programma van de islamitische republiek. Dat er weer wordt gepraat, is een overwinning voor Iran, vindt Mojtaba Samareh Hashemi, de hoogste adviseur van president Mahmoud Ahmadinejad, in een vraaggesprek met deze krant. De westerse bereidheid om te praten is een teken dat de sancties „geen enkel merkbaar effect hebben”, zegt hij.

Het wordt de eerste keer sinds oktober 2009 dat er weer onderhandelingen zullen zijn. In de tussentijd hebben zowel de Europese Unie als de Verenigde Staten zwaardere sancties tegen Iran afgekondigd, die volgens veel Iraniërs wel degelijk effect hebben. Iraanse schepen mogen niet meer naar Europa varen, staatsluchtvaartmaatschappij Iran Air krijgt op Schiphol en andere luchthavens geen brandstof meer en financiële transacties tussen Iran en de westerse wereld zijn vrijwel onmogelijk geworden. Tegelijk komt er vandaag een rapport van het Internationaal Atoomenergie Agentschap uit waaruit blijkt dat het Iraanse nucleaire programma vertraging heeft opgelopen door onbekende technische problemen.

Maar volgens Samareh Hashemi zijn de effecten van de sancties minimaal. Het Westen ziet dat nu ook in, zegt hij. „De tegenpartij heeft de kans gehad om te beseffen wat de gevolgen van haar sancties zijn geweest”, zegt hij. „Het is nu tijd voor hen om zichzelf niet langer voor de gek te houden.”

Tegelijk zegt hij dat Iran westerse luchtvaartmaatschappijen die op Teheran vliegen, waaronder het Nederlands-Franse Air France-KLM, mogelijk zal straffen nu Iran Air geen brandstof meer krijgt. „Actie leidt tot reactie. Dit soort maatregelen is een voorbeeld van haat tegen Iran; helaas moeten we tegenmaatregelen nemen.” Nu al krijgt het Britse BMI als vergelding geen brandstof meer in Teheran.

Zijn uitspraken geven inzicht in de manier waarop Iraanse leiders de internationale gemeenschap tegemoet treden. Iran moet een wereldmacht worden, en daarom wil het gelijkwaardig worden behandeld, stelt het eisen en accepteert het geen dreigementen. Er is een rotsvast geloof in het eigen gelijk. Daarom geeft het land bijna geen ruimte voor compromissen die tot een doorbraak kunnen leiden. Overigens stellen de Iraniërs dat de tegenpartij nog nooit met een eerlijk voorstel is gekomen maar in feite eist dat Iran zijn nucleaire programma grotendeels opdoekt.

Iran gaat de gesprekken in met zijn eigen reeks eisen, legt Samareh Hashemi uit. Het wil dat de gesprekspartners, de Verenigde Staten, Rusland, China, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland, duidelijk maken wat ze vinden van wereldwijde nucleaire ontwapening en Israëlische kernwapens.

„Als ze hierop geen antwoord geven, is hun positie duidelijk”, zegt hij. „Dan kiezen ze niet het pad van de vriendschap, maar maken ze duidelijk zich niet te ontwapenen en keuren ze het goed dat het zionistische regime [Israël] kernwapens bezit.”

Als er geen antwoord komt op de Iraanse eisen, kan er nog steeds worden gepraat, maar zal Iran zich harder opstellen, zegt hij.

Niettemin zijn de Iraanse onderhandelaars nu bereid om een in Iran controversieel voorstel te bestuderen dat voorziet in export van veel meer laag-verrijkt uranium dan in een oorspronkelijk plan dat ze afwezen. De laatste gesprekken liepen stuk toen Iran weigerde om meer dan 1.200 kilo laag-verrijkt uranium het land uit te sturen. In ruil zou het brandstofstaven krijgen voor een 43 jaar oude, door de Amerikanen gebouwde reactor in Teheran.

De maatregel zou volgens de ontwerpers van het plan, Amerika, Rusland en Frankrijk, vertrouwen wekken dat Iran geen kernbom zou kunnen maken. De Iraniërs voelden zich bij nader inzien beledigd over deze suggestie. Amerika heeft gezegd dat Iran nu 2.000 kilo laag-verrijkt uranium moet uitvoeren, mocht het de ruil nieuw leven willen inblazen.

Samareh Hashemi wijst dit niet direct af, maar legt zich ook niet vast. „We luisteren en nemen vervolgens een beslissing.”