Maximalist zet hiphop naar zijn hand

In de carrière van rapper en producer Kanye West (33) is het deze week verschenen ‘My Beautiful Dark Twisted Fantasy’ een nieuw hoogtepunt in zijn streven te laten zien hoe het moet.

Kayne West tijdens zijn optreden in Abu Dhabi in november van dit jaar. Foto AP/Nousha Salimi FILE - In this Nov. 12, 2010 file photo, Kanye West performs in Yas Island in Abu Dhabi, United Arab Emirates. (AP Photo/Nousha Salimi, File) AP

Met zijn vijfde album My Beautiful Dark Twisted Fantasy heeft rapper en producer Kanye West (33) uit Chicago, een voorlopig hoogtepunt in zijn carrière bereikt. De artiest die jaren doorbracht in de schaduw als producer voor sterren als Jay-Z en Alicia Keys, is met zijn creatieve dadendrang uitgegroeid tot een culturele grootheid.

In aanloop naar dit album ronkte het onophoudelijk rondom West. Dat kwam door de ijzersterke nummers die hij wekelijks weggaf op zijn website. En door zijn campagne op Twitter; het medium dat West in staat stelt rechtstreeks met het publiek te communiceren, zonder de in zijn ogen verstorende tussenkomst van de pers. „Had Michael Jackson maar Twitter gehad,” verzuchtte hij in een van die berichten veelzeggend.

Zijn spervuur aan ongepolijste gedachten en de overvloed aan gratis weggegeven topmuziek maken duidelijk hoe zelfverzekerd West is. De rapper staat, ook door zijn tirades op prijzengala’s, zelfs in het bepaald niet bescheiden hiphopgenre bekend als arrogant. Het is de keerzijde van zijn vrijgevochten, robuuste artistieke zelfstandigheid.

Die zoektocht naar vrijheid, los van formules, conventies en druk van buitenaf, karakteriseert de carrière van Kanye West. Hij wil zowel over Jezus als over porno kunnen rappen. Hij wil de herkomst van diamanten aan de kaak stellen zonder zijn juwelen in te hoeven leveren. En hij wil genres doorbreken en orkestrale, overweldigende stadionhiphop maken die zich kan meten met het beste van Stevie Wonder, Dr. Dre en U2.

West bouwde zijn status als solo-artiest op met drie hiphopalbums die tot het beste werk van de afgelopen tien jaar behoren – College Dropout, Late Registration en Graduation. Hij slaagde er drie keer op rij in een eigenzinnig en coherent hiphopalbum te maken, dat muzikaal verrassende, nieuwe paden insloeg. Het waren albums met producties die wemelden van de boeiende details, opzwepende drumbreaks, aanzwellende synthesizers, briljant gebruikte samples en perfect gecaste gasten. Albums die hiphop een creatieve impuls gaven.

Tijdens een dieptepunt in zijn persoonlijke leven, na de dood van zijn moeder en een verbroken verloving, nam West in 2008 de kil klinkende hartzeerplaat 808s & Heartbreak op. Het was een breuk in zijn kleurrijke solorepertoire, door de ontheemde en melancholische muziek en snijdende robotzang. Tijdens een interview met deze krant over die plaat, vertelde West dat hij balkons en ramen meed: „Omdat ik wil voorkomen dat ik op het verkeerde moment de verkeerde beslissing neem.”

Nu, in 2010, is er de catharsis. Zijn succes als producer en artiest (hij won 14 Grammy Awards) heeft West de status gegeven die hij nastreeft. Zijn vijfde album nam hij op in zonnig Hawaii, waar hij met een droomteam van producers en artiesten samenwerkte. Velen zijn op het album niet of nauwelijks te horen; het beste voorbeeld is All Of The Lights, met onder het kopje ‘additional vocals’ onder anderen: Rihanna, KiD CuDi, Tony Williams, The Dream, Charlie Wilson, John Legend, Alicia Keys, Elton John, Fergie en Drake.

Wat West allemaal durft, laat hij horen en zien in de maar liefst 30 minuten durende film Runaway. In dit epos over een liefdesrelatie tussen West en een halfnaakte feniks mengt hij knallend vuurwerk met een fanfareband en is er tien minuten lang een uitvoering van klassiek ballet te zien, begeleid door de droevig druppelende pianotonen van de titeltrack. Het is een voor hiphop revolutionaire stijl.

West voelt geen restricties meer. Het nummer Runaway duurt op het album ruim negen minuten en de meeste tracks die West weggaf gingen over de zes minuten heen. My Beautiful Dark Twisted Fantasy is niet per se Wests beste album maar zeker zijn meest compromisloze; een bontgekleurde mix van alle stijlen en productietechnieken waar de maximalist tot nu in zijn carrière mee experimenteerde.

Toen de producer begon te rappen, vielen zijn soms zeurderige rapstijl, zijn nerdy imago en zijn voorliefde voor kleurrijke muziek en mode ietwat uit de toon in hiphop. Als West toen met verstild ballet of een van kleur verschietend nummer van negen minuten was gekomen, was hij niet langer serieus genomen. Nu is dat anders. De hiphop voegt zich inmiddels goeddeels naar zijn inzichten.

Wests nieuwe album is een indrukwekkend hiphopkunstwerk vol grandeur en bombast, maar ook een daverend ‘I told you so’. Dat, in stijl, eindigt met applaus.