Laat ook hier ouderen zelf hun zorg kiezen

Laat iemand die zorg nodig heeft kiezen: zorg in natura, of geld waarmee hij die zorg zelf kan regelen. In Duitsland werkt dat prima, zeggen Kees Hörchner en Barend van Lieshout.

De regering trekt een miljard extra uit voor ouderenzorg. Dat oogt sympathiek, maar gaat voorbij aan het werkelijke probleem in de ouderenzorg: het behouden van goede en betaalbare zorg in de komende decennia. Budgetverhogingen alleen zijn geen oplossing. De oplossing? Het mobiliseren van de informele economie. In Duitsland is bewezen dat het werkt.

Dubbele vergrijzing (we worden ouder en zieker) leidt de komende jaren tot een explosie van de kosten in de ouderenzorg. Het systeem ongewijzigd in de lucht houden is onbetaalbaar. Bovendien zal er te weinig geschoold personeel zijn om de gewenste zorg te kunnen blijven bieden. Dus is het tijd voor een nieuw model.

De invoering van de kinderopvangtoeslag illustreert hoe het niet moet. Vóór de invoering pasten grootouders, buurvrouwen en studenten op kinderen. Kleinschalig, deels onbetaald en goedkoop. Door de kinderopvangtoeslag werden deze informele oppassen (zo u wilt: niet of zwart betaalde oppassen) geprikkeld om te werken binnen het formele, gesubsidieerde systeem. Dat werd zeer kostbaar, dus scherpte de overheid de eisen aan en werd een inspectieapparaat opgericht. Netto effect is dat dezelfde oppassen op dezelfde kinderen passen, terwijl een grote hoeveelheid subsidie wordt rondgepompt en de overheadkosten fors zijn.

In de ouderenzorg zijn we verzeild geraakt in een vergelijkbare situatie. Dit moeten we omkeren. Daarbij kunnen we leren van Duitsland.

Wanneer de Duitse overheid heeft vastgesteld dat een burger zorg nodig heeft, krijgt deze burger de keuze: hetzij zorg in natura, hetzij de helft van het geld contant, waarbij de burger zelf zijn zorg regelt. En masse kiezen Duitsers voor deze laatste vorm. Duitse ouderen blijken prima in staat om zelf hun zorg te regelen (zelfs in de zwaardere categorieën); ze schakelen bijvoorbeeld familie en vrienden in (en hebben ook het geld om dat te doen) en kunnen naar eigen behoefte hun oude dag inrichten.

Met een halfjaarlijks bezoek wordt de zorgkwaliteit gecontroleerd en de oudere gevraagd hoe het gaat. Het systeem geeft geen garantie voor het uitbannen van misstanden, maar welk systeem wel? Ons systeem in ieder geval niet. Daar komt bij: de Duitse ouderenzorg is, onder meer hierdoor, een stuk goedkoper dan de Nederlandse.

Het Duitse systeem is ooit ontstaan om mantelzorgers te behouden. Misschien kunnen we dit potentieel aan informele zorgverleners in Nederland opnieuw mobiliseren. Veel Nederlanders willen niet in de zorg werken, maar zijn best bereid om zorg te verlenen aan familie of vrienden, zeker als daar nog een aardigheidje tegenover staat.

Zolang we niet kiezen voor een structureel houdbaar systeem, is elk sympathiek miljard dat door dit kabinet nog in de huidige ouderenzorg wordt gestoken weggegooid geld.

Kees Hörchner en Barend van Lieshout zijn adviseurs voor de zorg bij bureau Rebel.