Giftige leningen boterzacht

Jarenlang was Ierland een economisch wonderkind. De banken profiteerden. Toen de vastgoedzeepbel knapte bleken de leningen waardeloos te zijn.

Frank Daly staat niet bekend als een oratorisch talent, maar de manier waarop hij de staat van Ierse banken beschreef was glashelder. „De dagen van wensdenken zijn afgelopen. Het is nu tijd voor realisme”, zei de directeur van de National Asset Management Agency (NAMA), de club die van vijf Ierse banken 11.000 probleemleningen met een boekwaarde van 73 miljard euro overneemt in ruil voor slechts 30 miljard euro aan obligaties.

Daly sprak een commissie van het parlement toe: „Het doel van NAMA is te zorgen dat banken weer de belangrijke maatschappelijk rol kunnen spelen die ze hadden voor de collectieve waanzin van vorig decennium vat op ze kreeg.”

De collectieve waanzin waarover Daly repte zijn de miljarden die door de Ierse banken zijn uitgeleend aan bouwbedrijven, projectontwikkelaars en gewone Ieren voor de bouw of koop van een nieuw huis.

Ierland (hoogopgeleid, Engelstalig, slechts 12,5 procent vennootschapsbelasting) was lang het economische wonderkind van Europa. Door de komst van de zeshonderd Amerikaanse bedrijven – zoals Google, Intel en Dell – die vanuit Ierland toegang hadden tot de Europese interne markt werden de Ieren rijk.

De banken – Anglo Irish (inmiddels genationaliseerd), Bank of Ireland (miljarden aan steun) en Allied Irish Banks (op punt van nationalisatie) – profiteerden ook van de toenemende welvaart. Toen Ierland in 1999 lid werd van de Eurozone begonnen Ierse banken, Anglo Irish Bank voorop, tegen lage rentepercentages geld op te halen om dit vervolgens uit te lenen. Zolang de huizenprijzen bleven stijgen, stegen de winsten.

Maar de vastgoedmarkt klapte in Ierland harder dan op het Europese continent. Volgens Kevin Daly, een econoom van zakenbank Goldman Sachs, lijkt de situatie in Ierland op de prijzenval in de VS. Daly constateert dat sinds de piek de huizenprijs in Ierland met 35 procent is gedaald. Aangezien 60 procent (260 van 550 miljard) van de leningen bestemd is voor hypotheken of vastgoedprojecten, worden de banken hard getroffen door de inzakkende markt.

Ierse banken lijden in totaal tussen de 2,3 en 5 miljard euro verlies op particulieren die hun hypotheek niet meer kunnen betalen en hun huis met verlies moeten verkopen, becijfert Daly van Goldman Sachs. 70 procent van de hypotheken is afgesloten op het toppunt van de markt tussen 2005 en 2007. De meeste kopers hebben het maximale voor hun huis betaald en nog weinig afgelost waardoor het waardeverlies groeit.

De echte „giftige leningen” zijn volgens Goldman Sachs verstrekt aan projectontwikkelaars en bouwbedrijven. Tussen 2004 en 2007 is het aantal leningen aan de bouw- en vastgoedsector verviervoudigd. „Veel van de leningen zijn gebruikt voor projecten die nu leeg staan of niet afgemaakt zijn. Projecten die geen kasstroom opleveren”, aldus econoom Daly.

Directeuren van Ierse banken zullen ook met zorg kijken naar leningen verstrekt aan bedrijven. Een kwart van de bedrijfsleningen blijkt boterzacht en wordt niet tijdig afgelost Goldman verwacht dat van dat kwart de helft nooit geïnd zal worden. De schade bij banken kan oplopen tot 26,3 miljard euro, is de schatting.

De Ierse staat heeft tot nu toe de noodlijdende banken overeind gehouden door nationalisatie, door miljardeninjecties en door het overnemen van de slechtste leningen door NAMA. Nu staat Allied Irish op het punt genationaliseerd te worden. De bank moet extra kapitaal ophalen en zal daar naar verwachting niet in slagen.

Alle moeite is niet genoeg gebleken. Ondanks alle garanties en maatregelen bleven spaarders geld weghalen bij de Ierse banken, reden voor Ierland een beroep te doen op het noodfonds. De naar verluidt 90 miljard euro moet spaarders en financiële markten voor eens gerust stellen.