Veertigduizend hits voor dood van Tessel

Een leerling mag somber zijn, maar niet depressief. Zoenen kan wel, seks niet. De makers van de populaire jeugdserie Spangas laveren langs universele thema’s. Hoe educatief kan een soap zijn?

Flip kijkt recht in de camera. „Wil jij weten hoe het verder gaat met mij? Kijk dan op spangas.nl.” En dat doen de kijkers. Massaal. Naar de ‘dagboekfilmpjes’ van de hoofdpersonen uit de televisieserie Spangas. En daar, op de website, vertellen Flip of Fay of Lana weer iets persoonlijks aan jou, de kijker. En dan mag jij reageren.

De NCRV-serie Spangas trekt elke dag zo’n 300.000 kijkers. Meer dan Het huis Anubis, de populaire concurrent uit België die Nickelodeon tegelijkertijd uitzendt (rond 19.00 uur). Vooral basisscholieren kijken. Dat is opmerkelijk want kinderen kijken minder televisie dan tien jaar geleden. Ze spelen en chatten liever op internet. De website van Spangas trekt maandelijks gemiddeld 200.000 bezoekers.

Spangas volgt het wel en wee van ruim tien scholieren. Het is een soap, maar wel een educatieve. Je ziet ze in de klas, op het schoolplein, op feesten en thuis. Het gaat over verkering, schoolprestaties, jaloezie, jezelf durven zijn en je plek in de groep. Universele thema’s – de formule voor de serie is vorig jaar verkocht aan Duitsland en dit jaar aan Zwitserland.

Over het leven van de puberende leerlingen van het fictieve Spangalis College verschijnen ook boeken, een tijdschrift en binnenkort een theatervoorstelling. Zoals van elk jeugdmerk zijn er ook Spangas-schoolagenda’s en tassen.

Uniek is dat kijkers via de website zelf thema’s aandragen. Gemma Derksen, eindredacteur drama van de NCRV: „We houden het forum in de gaten om te weten wat er speelt. Zo kwamen we erachter dat kinderen van gescheiden ouders er moeite mee hebben hun draai te vinden in een nieuw samengesteld gezin. Daar maken we dan een verhaallijn van.”

De meisjes uit groep zeven van RSV Zuid in Rotterdam praten op het schoolplein graag na over Spangas. Vooral over wie ze de leukste ‘Spangalis’ vinden. „Irmak”, zegt Ferda Gonül (10). Ze bewondert het Turkse meisje dat alleen in de winkel van haar vader een hoofddoek draagt. „Ze probeert alles zelf op te lossen en is eerlijk”, zegt ze. Lana, de donkerblonde girl-next-door die vaak met zichzelf worstelt, is de favoriet van Maaike Bronsgeest (10). „Ze is een beetje onzeker, maar heeft wel heel veel vrienden.”

Spangas gaat over tieners maar wordt bekeken door kinderen tussen acht en twaalf jaar. Net als bij het publiek voor meisjesbladen: kinderen mikken graag hoger. Het is leuk en leerzaam, zeggen kijkers Maaike en Ferda. Ze vinden het „handig” om te zien hoe leerlingen die ouder zijn dan zijzelf, omgaan met conflicten. En dat het soms voorkomt dat je uit de groep ligt.

In februari lag de Spangas-site in één klap plat. Veertigduizend kinderen reageerden tegelijk op de dood van Tessel. Tessel overleed nadat ze was aangereden op de fiets. De kinderen vertelden allemaal over een sterfgeval in hun eigen omgeving. Ze werden doorverwezen naar de de online hulpdienst van de jeugdafdeling van de Stichting Korrelatie. Over de dood als thema is lang nagedacht, blijkt op het hoofdkantoor in Amsterdam-Zuid van producent Alain de Levita (NL Film & TV). Hoofdschrijfster van Spangas, Anya Koek (54), vertelt: „We wilden de dood behandelen maar het mocht niet één van de hoofdpersonages zijn. Dat grijpt kijkers te zeer aan. We kozen voor een bijrol, die van Tessel, zodat het de hoofdpersonages wel raakte maar dat de kijkers niet met hún dood werden geconfronteerd.”

Zo’n onderwerp mag van Koek niet kortstondig en oppervlakkig worden behandeld. „We komen er steeds op terug, ook weken later. Want in het echte leven worstel je ook lang met het overlijden van een vriendin.” Koek heeft zelf geen kinderen maar weet blijkbaar goed wat kinderen willen zien. „Ik denk gewoon terug aan wat ík als kind interessant vond.”

Het schrijfproces lijkt op lopende bandwerk. Anya Koek bedenkt de personages en de hoofdlijnen van het verhaal. Twee schrijvers werken die verhaallijn uit in afleveringen en weer een andere groep schrijvers maakt per aflevering de dialogen. Ze werken nu aan seizoen vijf, seizoen vier wordt uitgezonden.

Aan het begin van elk seizoen brainstormen de makers één dag over honderden thema’s. Koek probeert voortdurend de grenzen op te zoeken. „Ik wil drama én debat. Kinderen moeten kijken omdat ze het wíllen volgen. Er moet niet een dikke moraal in zitten, vind ik. Een thema als zelfmoord kunnen we niet behandelen. Depressie mag niet, somberheid wel. Drugsgebruik is ook taboe.” Wie bepaalt dat? De Kijkwijzer – een soort handleiding voor makers van jeugdtelevisie. Seks? Niet te expliciet. Wel dat een meisje ‘het moeilijk vindt om nee te zeggen’. Verliefdheid wordt gebracht in de trant van: zij is op hem, hij is op haar en wat nu? Een zoen geven kan net.

Als je lang aan een dagelijkse serie werkt, ben je geneigd steeds heftigere onderwerpen te bedenken, zegt eindredacteur Derksen. „Maar we willen niet dat kinderen van negen getraumatiseerd naar bed gaan.” Cliffhangers zijn verboden. Koek: „De ruzie mag heftig zijn maar je mag nooit een aflevering afsluiten met een geheven vuist.”

Spangas, elke werkdag om 19.00 uur op Nederland 3.