Trefpunt Afghanistan

De hernieuwde samenwerking tussen de NAVO en Rusland, die zaterdag op de top in Lissabon werd beklonken, gaat in theorie over het antiraketschild en de politieke verhoudingen in Europa. Maar de ‘reset’ in de betrekkingen zal in de praktijk toch allereerst in Afghanistan gestalte kunnen krijgen.

President Medvedev heeft zijn ambtgenoot Obama in Portugal toegezegd dat het Russische luchtruim vanaf 1 december wordt opengesteld voor vrachtvluchten uit Afghanistan. De luchtmachten van de VS en andere NAVO-lidstaten worden zo minder afhankelijk van bases in Pakistan, waar Talibaanachtige milities steeds vaker succesvolle aanvallen op de logistiek uitvoeren. Bovendien zullen beide landen een gezamenlijk fonds opzetten om een helikoptervloot in Kabul te onderhouden. Ook zinvol.

Het is uiteraard ook van belang dat Rusland nu instemt met de plannen van de NAVO om een raketschild te bouwen. Zoals het ook betekenis heeft dat de relatief nieuwe bondgenoten in Oost- en Midden-Europa, die de NAVO vooral als anti-Russisch schild waarderen, zich bij deze militaire samenwerking neerleggen.

Maar rond Afghanistan kan de reset van de betrekkingen, die tijdens de presidentschappen van Poetin en Bush tot het nulpunt afkoelden, wat concreter vorm krijgen. Al is het maar omdat de Russen er nogal wat (negatieve) ervaringen hebben opgedaan. Qua chronologie zijn er frappante overeenkomsten tussen de invasie van de Sovjet-Unie in 1979 en de westerse operaties in Afghanistan na de terroristische aanslagen van 2001.

Zes jaar na de Sovjetinterventie, die tot doel had Afghanistan naar Moskous model te moderniseren en te disciplineren, stelde de communistische partijleiding vast dat het plan was mislukt. Het zou tot 1989 duren voordat de Sovjettroepen het land definitief zouden verlaten. De NAVO wil eind 2014 uit Afghanistan vertrekken, al staat niet vast of dat geldt voor álle manschappen. Ook de politieke exitstrategie van de Sovjet-Unie in Afghanistan is leerzaam. De Moskou-gezinde president Najibullah hield het slechts tot 1992 vol. Daaruit kan de NAVO lering trekken bij het bepalen van haar steun voor president Karzai, die zich nu onttrekt aan de westerse patronage waaraan hij zijn post heeft te danken.

Dat betekent niet per definitie dat de toenadering tussen Rusland en Amerika zich op Afghaanse bodem zal vervolmaken. De leiders van beide landen houden hun eigen, soms tegenstrijdige belangen: in Centraal-Azië, in Europa en vooral in eigen huis. Zoals Obama alle zeilen moet bijzetten om het onlangs gesloten strategische kernwapenakkoord door de Senaat te slepen, zo moet Medvedev rekening houden met de ultrapatriottische vleugel rond premier Poetin. Maar de doorbraak in Lissabon en de samenwerking in Afghanistan snijdt deze kampen wat de pas af. En dat is positief.