Politici moeten op de toppen op gevoelens letten

De NAVO-landen besloten vrijdag op een top in Portugal dat er een gezamenlijk raketschild moet komen.

Daarop zei Rusland (niet lid) aarzelend dat het meedoet.

European Council President Herman Van Rompuy (R) stands on his own as leaders talk with U.S. President Barack Obama (3rd L) during the NATO Summit in Lisbon, November 19, 2010. REUTERS/Yves Herman (PORTUGAL - Tags: MILITARY POLITICS) REUTERS

De secretaris-generaal van de NAVO, Anders Fogh Rasmussen, noemde het afgelopen zaterdag een historisch moment en de Russische president Dmitri Medvedev was het daar, zei hij, wel mee eens: de NAVO en Rusland besloten in Lissabon, waar de NAVO-landen een topbijeenkomst hadden, dat ze gaan samenwerken aan een afweersysteem tegen raketaanvallen.

De NAVO had Rusland (geen lid) gevraagd mee te doen aan zo’n raketschild. Rasmussen was blij dat Rusland die uitnodiging had geaccepteerd. Maar dat zag Medvedev toch anders. De NAVO, vond hij, had geen andere keus. „Als Rusland niet meedoet, zal het leiden tot een nieuwe wapenwedloop. De NAVO weet dat.”

Rusland zou het schild in dat geval hebben gezien als een bedreiging en dan had het zichzelf moeten beschermen, zei Medvedev. Rusland kon dus ook wel eisen stellen, vond hij: de Russen doen alleen mee als ze worden gezien als gelijkwaardige partner die alle informatie krijgt. Volgens de Russische president waren er nog twijfels genoeg over het schild: of dat wel goed zou functioneren en wat het zou kosten. „Dat moet allemaal nog worden uitgezocht.” Doel van het systeem is dat binnenkomende raketten worden vernietigd door ‘tegenraketten’.

Bij de NAVO wordt de samenwerking bij het raketschild gezien als een forse verbetering van de omgang met Rusland – die in de alliantie, waar ook voormalig Oostbloklanden lid van zijn, gevoelig ligt. Medvedev zei hij het zo: „De tijd van de afkoelende verhoudingen is voorbij”.

Rusland voelt zich bedreigd door de uitbreiding van de NAVO met landen uit de eigen buurt. Het is er fel tegen dat misschien ook Oekraïne of Georgië lid worden van het militaire bondgenootschap. Daar ging het over op de NAVO-top in Boekarest in het voorjaar van 2008.

Echt slecht ging het tussen de NAVO en Rusland na de inval van Russische troepen in Georgië, in de zomer van 2008. De NAVO eist nog steeds formeel dat Rusland zijn troepen terugtrekt uit de twee gebieden die zich onafhankelijk hebben verklaard van Georgië, Zuid-Ossetië en Abchazië. Maar in de gesprekken met Rusland gaat het daar nu nauwelijks nog over. „Rusland komt er mooi mee weg”, zei een diplomaat op de top.

Medvedev begon er zaterdag in Lissabon wel over. Het was een van de kwesties waarover de NAVO-landen en de Russen van mening verschilden, zei hij. „En zo zijn er nog wel onderwerpen, al zijn het er niet veel. We kunnen eruit komen door naar elkaars argumenten te luisteren.”

In Lissabon besloten Rusland en de NAVO ook dat ze samen zullen nagaan met welke bedreigingen ze allebei te maken hebben, zoals terrorisme, piraterij, drugshandel. In de wandelgangen van het gebouw waar de regeringsleiders vergaderden zei president Dalia Grybauskaite van Litouwen dat de nieuwe samenwerking het begin kon zijn van wederzijds vertrouwen. „Maar dat zulk vertrouwen er echt kan komen, moet wel nog bewezen worden.”

De buurlanden van Rusland, zei ze, hadden een stem in de NAVO zoals elke andere bondgenoot. „Wij hebben door het verleden een gevoelige huid gekregen. Wij zullen goed opletten.”

Dmitri Medvedev kreeg later die middag, in de persconferentie die hij na de NAVO-top gaf, de vraag of Rusland zelf op een dag lid zou kunnen worden van de NAVO. Daar dacht de president diep over na. „Nu zijn de omstandigheden daar nog niet goed genoeg voor”, zei hij toen. „Maar de NAVO is aan het veranderen. Het is een onderwerp voor een open debat.”

Op de NAVO-top ging het ook nog over een onderwerp waar de NAVO niks over te zeggen heeft: de ratificatie van een verdrag tussen Rusland en de Verenigde Staten over vermindering van strategische kernwapens, dat dreigt te worden tegengehouden door Republikeinen in de Amerikaanse senaat. President Obama zei in Lissabon dat hij er door de andere regeringsleiders op was aangesproken en dat hij alles zou doen om het verdrag geratificeerd te krijgen.

Medvedev waarschuwde: de wereld zou onveiliger worden als het verdrag er niet kwam. De zogenoemde ‘reset’ in de verhouding van de VS met Rusland en de inspanningen om de relatie van de NAVO met Rusland te verbeteren zouden volgens hem dan allemaal voor niks zijn geweest. „Maar ik ga ervan uit dat het gezond verstand uiteindelijk zegeviert.”