Voorstellen Opstelten lijken op vorig kabinet, noodweer wordt opgerekt

Vijf weken is Ivo Opstelten (66) nu minister van Veiligheid en Justitie en iedere week neemt hij wel een maatregel. Of belooft iets te zullen regelen. De laatste: een instructie aan het openbaar ministerie om de eis bij geweld tegen werknemers met een publieke taak met de factor 2 te verhogen en niet met 1.5 zoals tot nu toe. Veel van wat hij voorstelt ligt echter heel dicht bij plannen van het vorige kabinet.   Hier een overzicht:

  • Bonnenquota voor de politie worden afgeschaft. (Het vorige kabinet had de ‘bonnenquota’ al uit de landelijke afspraken gehaald. Het ging om één bekeuring per agent per dag. Minister Ter Horst wilde alleen niet ingrijpen in de beleidsvrijheid van de individuele korpsen)
  • Minder ‘administratieve last‘ voor de politie. Minder formulieren en protocollen. En eenvoudiger aangifte. Dit is al jaren een steen des aanstoots. De schattingen over de hoeveelheid tijd die agenten achter hun bureau bezig zijn loopt uiteen van 20 tot 48 procent. Zie dit verslag van een Kamerdebat. Verder wil Opstelten tweederde van de ‘eenvoudige strafzaken’ binnen één maand afgehandeld hebben. Van aangifte tot uitspraak.
  • Taakstraf bij ernstige zeden of geweldsdelicten waarop meer dan 6 jaar staat, wordt afgeschaft. Het vorige kabinet had ook al een voorstel van die strekking ingediend. En het OM had al een richtlijn uitgevaardigd waarin normen voor de strafeisen waren aangescherpt. Het vorige kabinet wilde de rechter die mogelijkheid nog laten behouden als het om de ‘opgedrongen tongzoen’ zou gaan. Overigens werd algemeen betwijfeld of er ooit een officier een  ‘kale taakstraf’ eiste bij een ernstig misdrijf. En het (nu gewijzigde) wetsvoorstel vond de Raad van State zo matig dat het het zeldzame advies gaf het niet bij de Kamer in te dienen. Lees hier het advies. Dat voorstel wordt nu dus iets ‘aangescherpt’. De ‘tongzoen’-exceptie blijft echter bestaan, zo bevestigt het ministerie.
  • Hooligans moeten in een landelijke database komen en ‘structureel’ door de politie in de gaten worden gehouden. Ook wel bekend als het ‘leven zuur’ maken van ordeverstoorders, waar de Rotterdamse politie ervaring mee heeft. Ook moeten er meer mogelijkheden voor ‘preventief fouilleren’ komen. Deze maatregelen bouwen verder op de wet Bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast, ook wel ‘Voetbalwet’ geheten.
  • Gebiedsverbod voor overlastplegers van ten minste twee jaar. Lijkt sprekend op een soortgelijke maatregel van minister Hirsch Ballin uit 2009.

In de Volkskrant zegt de nieuwe minister dit weekend dat als de politie tekortschiet bij grote incidenten ‘we ook mariniers kunnen inzetten’. En dat een burger bij wie wordt ingebroken wat hem betreft ‘vrij ver’ mag gaan. Hoe ver? Opstelten zegt dat die grens (nog steeds) bij eigenrichting ligt.  ‘De crux is dat je niet even natrapt’. Maar hij zegt er ‘geen bezwaar’ tegen te hebben ‘als je een klap uitdeelt aan iemand die je hele hebben en houwen vernielt’.

Zit de minister dan nog binnen de juridische definitie van ‘noodweer’? Niet echt, zo lijkt het. Van art. 41 wetboek van strafrecht mag je die klap pas geven als die ‘geboden <is> door de noodzakelijke verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding.’ Dat noodzakelijk slaat op proportionaliteit: zoveel als nodig is gezien de aanval. En de wijze van verdediging moet ‘geboden’ zijn door de omstandigheden. Je bent dus niet vrij om je eigen methode van verdediging te kiezen. Ruwweg geldt dat je moet kiezen voor de minst ingrijpende manier om je te verdedigen. Daar kan ook terugtrekken, wegrijden of weglopen bij horen. Noodweer vraagt dus in beginsel ook om het gebruik van je verstand. Ga je er ‘vol’ in dan kun je zelf vervolgd worden wegens mishandeling. Toch duwt het kabinet ook tegen deze grens. In het regeerakkoord staat dit:


In een aanwijzing aan het Openbaar Ministerie en politie wordt vastgelegd dat personen die zichzelf in eigen huis of bedrijf verdedigen tegen overvallers of inbrekers niet worden geconfronteerd met een aanhouding tenzij de rechter-commissaris op vordering van het OM besluit tot inbewaringstelling van de zelfverdediger omdat er duidelijke aanwijzingen zijn van eigenrichting.

Advocaten opgelet, over eigenrichting moeten we dus voortaan niet kinderachtig doen. Er is kennelijk geen sprake meer van, tenzij er duidelijke aanwijzingen zijn dat het wel zo is. Het slachtoffer dat terugmept hoeft dus alleen voor aanhouding te vrezen als het ‘duidelijk’ om eigenrichting gaat. De minister wijst losjes de weg. Zolang je ‘niet natrapt’ kan er wat hem betreft veel. En meer dan vroeger, zo lijkt het.

Update 23 nov. Burgemeester Albert van den Bosch van Zaltbommel zegt in de GPD kranten dat hij de ’karatetrap’ waarmee een Blokker fililaalhouder op straat een paar verdachte mannen verjoeg toejuicht. ,,Geweldig dat mensen dit doen. Sla ze maar verrot”. Hij zegt zelf thuis een hockeystick klaar te hebben staan, voor het geval dat.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.