Obama vindt Europa maar een beetje saai

President Obama bezocht zaterdag ook een EU-VS-top.

Europese politici als Van Rompuy en ook Europese journalisten waanden zich figuranten in een toneelstuk.

Wie altijd dacht dat Barack Obama Europa onbelangrijk en te ingewikkeld vindt, hoeft na zijn bezoek aan Lissabon van afgelopen weekeinde niet van gedachten te veranderen. De Amerikaanse president kwam naar Portugal voor een tweedaagse NAVO-top en omdat hij er toch was, had hij daar ook een topbijeenkomst met de Europese Unie – die hij eerder al eens had afgezegd. Zaterdagavond vloog hij terug en hij liet zijn Europese publiek met twijfels achter: wist Obama echt niet dat hij eigenlijk eerst de vaste EU-voorzitter Herman Van Rompuy moest noemen als hij de EU-leiders aanduidde, en daarna pas de voorzitter van de Europese Commissie José Manuel Barroso?

De Belgische oud-premier Van Rompuy vertegenwoordigt de regeringsleiders van de 27 EU-landen. De Portugees Barroso leidt het dagelijks bestuur van de EU. In de zomer zei Barroso nog in een interview met The Times dat hij teleurgesteld was in de relatie van Europa met de Verenigde Staten. Hij had het over een „gemiste kans”. Maar op de persconferentie van zaterdagavond, na de EU-VS-top, straalde Barroso. Hij leek toch echt de Europese nummer één van Obama te zijn – steeds werd hij als eerste genoemd.

Misschien was het niet onvriendelijk bedoeld van Obama, maar het was ook wonderlijk dat hij de ontmoeting met de EU-leiders op die persconferentie een beetje saai noemde. Of eigenlijk zei hij dat „andere toppen” spannender waren. „Met de EU”, zei Obama, „zijn we het in principe over alles wel eens.”

Dat is niet waar. De EU en de VS verschillen onder meer fors van mening over de bescherming van de privacy bij het uitwisselen van gegevens en over de coördinatie van het toezicht op financiële instellingen.

Het was in Brussel ook hard aangekomen dat Obama het afgelopen voorjaar niet naar Madrid had willen komen voor een geplande ontmoeting met de EU-leiders. Ingewijden zeiden toen dat hij eerst eens wilde zien hoeveel gezag Van Rompuy zou krijgen, die nog maar net was benoemd als voorzitter van de EU. En Obama zou het ook vervelend hebben gevonden dat er ook weer een minister-president bij zou zijn uit een land dat tijdelijk EU-voorzitter was. Dat was toen Spanje en premier Zapatero had al geregeld dat híj Obama als eerste een hand zou geven. De Amerikaanse president zou die Europese etiquette nodeloos ingewikkeld vinden.

Maar de journalisten die Obama afgelopen zaterdag hoorden zeggen dat alles in orde was tussen de EU en de VS, mochten daar verder niets over vragen. Zo hadden de Amerikanen het geëist: Van Rompuy, Barroso en Obama zouden na de bijeenkomst alledrie een verklaring afleggen en daarna was het klaar.

De persconferentie die Obama eerder op de middag had gegeven, bij de NAVO, was ook al een bijzondere vertoning geweest. Obama had eerst gezegd hoe succesvol en belangrijk de NAVO-bijeenkomst was geweest. De bondgenoten hadden onder meer besloten dat volgend jaar een begin wordt gemaakt met het terugtrekken van de troepen uit Afghanistan en dat de Afghaanse regering in 2014 helemaal zelf verantwoordelijk zou moeten zijn voor de orde en veiligheid in het land. Portugal had de top geweldig goed georganiseerd, zei Obama. „Jammer dat het gisteren regende. Vandaag scheen gelukkig de zon.”

Daarna haalde hij een papier uit zijn binnenzak en las voor wie er een vraag mocht stellen. Eerst een journalist van een Amerikaans televisiestation: welke boodschappen had de president voor de Amerikanen thuis over de NAVO? Toen nog een Amerikaanse journalist: over het verdrag met Rusland over de vermindering van strategische kernwapens, waarvan de ratificatie dreigt te worden tegengehouden door Republikeinen in de senaat. Daarna weer een Amerikaanse journalist, en nog een.

En helemaal aan het eind mocht een Portugese journalist nog vragen wat Obama van Portugal vond.

De Europese journalisten die de hele NAVO-top hadden gevolgd kreunden en mopperden. Ze waren figuranten in een toneelstuk. Want niemand had echt het idee dat de vragen een verrassing waren voor Obama. Hij kreeg alle kans om de Amerikaanse kijkers thuis duidelijk te maken dat de NAVO het Amerikaanse leiderschap nog steeds dringend nodig had. Dat het kernwapenverdrag met Rusland aan de VS de gelegenheid gaf om informatie te verzamelen over de Russische kernwapenvoorraden – de Republikeinen moesten dus begrijpen dat de veiligheid van de VS in het geding was.

En hij kon opnieuw uitvoerig vertellen dat er een eind zou komen aan de strijd in Afghanistan: al volgend jaar zou worden begonnen met het terugtrekken van militairen, in 2014 zou de Afghaanse regering zelf verantwoordelijk moeten zijn voor de orde en de veiligheid in het land.

De Russische leider Poetin gaf op een NAVO-top in Boekarest in 2008 bijna op dezelfde manier een persconferentie. Toen kregen alleen Russische journalisten het woord en iedereen snapte dat hun vragen van tevoren waren doorgesproken met medewerkers van Poetin.

Poetins opvolger als president, Dmitri Medvedev, deed het zaterdagavond in Lissabon anders. Hij had na zijn ontmoeting met de NAVO zelfs niet eerst een eigen boodschap. „Kom maar op met jullie vragen”, zei hij. Zijn medewerkster wees Russische journalisten aan en de boodschappen van Medvedev waren vaak ook duidelijk voor de Russen bedoeld: hij had de NAVO goed de waarheid verteld en die was door de NAVO begrepen.

Maar ook Britse en Franse journalisten kregen het woord. En Medvedev wilde ook graag iets zeggen tegen het publiek in de NAVO-landen: „De moeilijkheden van vroeger, in onze relatie, hebben we overwonnen.”

Nee, zeiden journalisten na afloop tegen elkaar: het optreden van Medvedev was zeker nog geen bewijs dat het met de persvrijheid in Rusland goed zou komen. Het maakte alleen nóg meer duidelijk hoe streng Obama zijn bezoek aan Europa in eigen hand had willen houden.

Alle 28 NAVO-landen waren in 2010 in Afghanistan