Meteen blussen was te gevaarlijk

Brand bij de verkeersleiding legde het treinverkeer rond Utrecht 24 uur stil.

Het gloednieuwe Controle Centrum van 16 miljoen euro kon de chaos niet voorkomen.

Nederland, Amsterdam, 18-01-2008. Foto: Rob Huibers. Een vertrekbord met informatie over tussenstops en vertrektijd op Spoor 4 van station Amsterdam Centraal geeft aan dat de intercity van Den Helder naar Nijmegen ± tien minuten vertraging heeft.

Het zou nooit meer voorkomen, een grote verstoring van het treinverkeer. ProRail en NS beloofden na de chaos van afgelopen winter andermaal beterschap. Niet alleen de spoortechniek ging verbeteren, ook gebrekkige informatie aan reizigers zou tot het verleden behoren. Afgelopen vrijdag ging het toch weer mis: door brand in de verkeersleidingspost bij Utrecht Centraal was bijna 24 uur geen treinverkeer mogelijk in Utrecht en een grote cirkel om de stad. Ook de informatievoorziening viel weg. Treinreizigers bleven urenlang in het ongewisse over de situatie op het spoor.

De oorzaak van de brand wordt nog onderzocht. Volgens een bron bij ProRail krijgen alle verkeersleidingsposten een upgrade op het gebied van brandveiligheid en was Utrecht nog niet aan de beurt geweest. Een woordvoerder van ProRail bevestigt dit. Of dit verband houdt met de brand is volgens hem nog niet vast te stellen.

De brand ontstond rond half 5 ’s middags in een technische ruimte en trof de noodstroomvoorziening. De computersystemen functioneerden nog, maar de brandweer besloot alle stroom uit te zetten omdat het blussen anders te gevaarlijk zou zijn. Daardoor viel de Utrechtse post volledig uit. Seinen en wissels kregen geen stroom meer en konden niet worden bediend. Hetzelfde gold voor de elektronische informatiepanelen en omroepsystemen op de stations. Vijftig treinen kwamen stil te staan. Rond acht uur ’s avonds besloot het Operationele Controle Centrum Rail (OCCR), een landelijke voorziening die toevallig ook is gevestigd in Utrecht, dat er in elk geval tot zaterdagochtend vier uur rond Utrecht geen treinen meer zouden rijden.

Het OCCR, bedoeld om te voorkomen dat lokale verstoringen op het spoor een landelijk effect krijgen, is net vorige maand geopend. Het kostte 16 miljoen euro. Volgens reizigersvereniging Rover tonen de gebeurtenissen van dit weekend aan dat het OCCR niets heeft opgeleverd. Rover wijst erop dat door de storing in Utrecht ook alle treinen uitvielen tussen bijvoorbeeld Leiden en Alphen aan den Rijn, Ede en Arnhem en Gouda en Zoetermeer. Ook Hildebrand van Kuyeren van Treinreiziger.nl vindt dat het OCCR niet heeft gebracht wat ervan werd verwacht. „Wat heb je aan zo’n centrum als het bij de eerste de beste calamiteit de situatie niet kan corrigeren?”

Het OCCR is gevestigd in een gebouw met glimmende ramen, op loopafstand van Utrecht CS. In een hoge zaal bemant personeel van NS, ProRail, Nedtrain, aannemers en ICT waaiers van grote groene beeldschermen. Blikvanger is een groot stoplicht, dat wordt bediend door de Landelijk Coördinator Rail, de centrale figuur op de werkvloer. Het staat op groen, ten teken dat de situatie op het spoor onder controle is. Van vrijdagmiddag half 5 tot zaterdagmiddag 5 uur was het rood.

Marc Menkhorst van het OCCR zegt dat het nieuwe zenuwcentrum juist wel zijn nut heeft bewezen. „In 2005 hadden we de zelfde situatie als dit weekeinde. Alleen kwam het toen door een doorgebrande printplaat die een computerstoring veroorzaakte. Toen lag niet alleen rond Utrecht het treinverkeer plat, maar in het hele land. Nu konden mensen die van Den Haag naar Amsterdam moesten gewoon van Den Haag naar Amsterdam.”

Dat er toch geen treinen reden tussen bijvoorbeeld Leiden en Alphen aan den Rijn komt omdat de wissels en seinen tot en met Alphen aan den Rijn door de post Utrecht worden bediend, zegt Menkhorst. Treinen pendelden na de brand tussen de stations die nog wel bereikbaar waren. Daar hoorde Alphen aan den Rijn niet bij.

Het OCCR is nog niet helemaal af. Eind 2011 komt bovenin het gebouw een ‘uitwijk’ voor de verkeersleidingsposten. Al het werk van een individuele verkeersleidingspost kan dan daar worden overgenomen. Maar ook dat, zegt Marc Menkhorst, zou voor het probleem van vrijdag geen oplossing zijn geweest. „Met de uitwijk kunnen we vanaf hier de seinen bedienen. Maar als daar geen stroom op staat, houdt het op.” Wel zouden het OCCR dan stations als Gouda en Alphen aan den Rijn, waar vrijdag wél stroom was, hebben kunnen bedienen, zegt Ernst Klein Penning, voorzitter van het landelijk crisisteam.

Volgens Rover is de verkeersleiding van ProRail te veel gecentraliseerd en daardoor kwetsbaar. „De technische aansturing van seinen en wissels kan beter lokaal gebeuren”, zegt een woordvoerder. Dit zou volgens Klein Penning de problemen van dit weekend inderdaad hebben verkleind. „Maar op alle andere vlakken zou het een stap terug in de tijd zijn. Door het aantal verkeersleidingsposten te beperken tot dertien is het systeem juist betrouwbaarder geworden, en minder storingsgevoelig.”

    • Joke Mat
    • Lolke van der Heide