Leider in de achterhoede

En toch beweegt zij. Dat zou Galileo Galilei hebben uitgeroepen nadat hij door de Inquisitie was veroordeeld om zijn stelling dat de aarde om de zon draait. Hetzelfde kan nu worden gezegd van paus Benedictus XVI: hij beweegt.

Condoomgebruik is onder uitzonderlijke omstandigheden gerechtvaardigd om de verspreiding van hiv/aids te voorkomen. Dat zegt de paus in een vraaggesprek met de Duitse journalist Peter Seewalder. Hij geeft het voorbeeld van een met hiv besmette mannelijke prostitué.

Op het internet wordt deze uitspraak weggehoond, maar internationale hulporganisaties zien hierin wel degelijk een wezenlijke verschuiving in het kerkelijke standpunt over anticonceptie. Vorig jaar nog zei de paus in Kameroen dat uitdelen van condooms de kans op besmetting met hiv zou vergroten. Dat kwam hem op zware kritiek te staan vanuit de Europese Unie.

De katholieke kerk wordt meestal voorgesteld als een hiërarchie, waarin de paus bovenaan staat en de gelovigen de onderkant van de piramide vormen. De geloofsleer wordt bovenin geformuleerd en doorgegeven aan de onmondige basis.

Dat is een negentiende-eeuws beeld en geen goede metafoor voor de actuele verhoudingen in de katholieke kerk. Realistischer is een horizontaal beeld: een gemeenschap op weg, met een voor- en een achterhoede. Daarin zijn drie leiderschapsstijlen te onderscheiden: 1. Het voorbeeld geven, zoals een cavalerie-officier die een charge leidt. 2. Je onder de mensen begeven, luisteren en proberen te overtuigen, als een leraar. 3. Vanuit de achterhoede controleren, zoals de herder die met zijn honden achter de kudde loopt en pas ingrijpt als er een schaap dreigt af te dwalen.

De paus kan in seksuele aangelegenheden moeilijk het voorbeeld geven. Hij staat ook niet tussen de mensen, maar leidt vanuit de achterhoede. In de kudde zijn er die luisteren en er zijn er die hun eigen weg volgen. Vroeg of laat moet de herder aansluiting zoeken bij de voorhoede, anders raakt hij zijn kudde kwijt.

Herder Ratzinger is niet achterlijk. Het is alleen de vraag of hij snel genoeg beweegt.

Dirk Vlasblom