Kerk ontkent aanpassing van leer over seks

De paus vindt het gebruik van condoom soms onvermijdelijk, maar onthouding blijft de beste oplossing.

New cardinal Paolo Sardi of Italy (C) is congratulated by others cardinals after receiving the red biretta, a four-cornered red hat, from Pope Benedict XVI during the Consistory ceremony in Saint Peter's Basilica at the Vatican November 20, 2010. Pope Benedict installed 24 new Roman Catholic cardinals from around the world on Saturday in his latest batch of appointments that could include his successor as leader of the 1.2 billion member church. REUTERS/Tony Gentile (VATICAN - Tags: RELIGION) REUTERS

Schrik in het Vaticaan, nu aidsbestrijders en massamedia enthousiast hebben gereageerd op de koerswijziging van paus Benedictus XVI over condoomgebruik ter bescherming tegen hiv-besmetting. Woordvoerder pater Federico Lombardi van het Vaticaan zag zich gedwongen om op de rem te trappen. „Er is geen revolutionaire kentering in de leer”, onderstreepte hij zondag tegen verslaggevers. „De doctrine en de seksuele moraal van de Kerk blijven ongewijzigd.”

Aanleiding voor commotie is een voorpublicatie uit het boek Licht van de Wereld in L’Osservatore Romano, de krant van het Vaticaan. In dat boek interviewt de Duitse journalist Peter Seewald de paus. Benedictus zegt : „Er kunnen individuele gerechtvaardigde gevallen zijn - bijvoorbeeld als een prostituee een condoom gebruikt.”

Nooit eerder sprak een paus zo over condoomgebruik. In maart 2009 stelde Benedictus in Afrika nog dat aids „niet te bestrijden is met het uitdelen van condooms; integendeel, die vergroten het probleem alleen maar”. Toen vielen non-gouvernementele organisaties en staatshoofden over hem heen. Nu applaudisseert de directeur van UNAids, het aidsprogramma van de VN en spreekt van „een eerste significante stap voorwaarts”.

Ondanks de kleine handreiking blijft de beste oplossing tegen aidsbesmetting volgens het Vaticaan en Benedictus onthouding en seksuele trouw binnen het huwelijk: „Je enkel op het condoom concentreren betekent het banaliseren van seksualiteit”, zegt Benedictus in het interview. Dat verklaart volgens hem dat veel mensen seksualiteit „niet meer als een uiting van liefde beschouwen, maar alleen nog als een drug”.

Voorbehoedsmiddelen om de bevruchting tegen te gaan, blijven taboe, zoals ze dat zijn sinds de encycliek Humanae Vitae uit 1968. Het onder voorwaarden toestaan van condooms moet worden beschouwd als een vorm van „pastorale zorg”, laten diverse geestelijken weten.

Als kerkleider houdt Benedictus de leer in stand. Als pastoor erkent hij met het boek dat het ideaal niet altijd haalbaar is. Om die reden verdedigden al diverse kardinalen de afgelopen jaren dat condooms bij het voorkomen van hiv-besmetting toegestaan zijn. Dat neemt Benedictus nu over.

In het al voor publicatie spraakmakende boek herhalen paus en journalist wat ze in 1996 al eens deden in het interviewboek Zout der Aarde. Toen verraste de als hard bekend staande ‘pantserkardinaal’ Ratzinger met de opmerking dat er „evenveel wegen naar God leiden als er mensen zijn”.

Nu hij als eerste kerkvorst in de geschiedenis menselijkheid in een boek toont, is de impact groter. Met het nieuwe boek hoopt Benedictus zijn imago te verbeteren, na de reeks communicatiefouten en schandalen in de laatste vijf jaar.

Licht van de Wereld is vanaf morgen verkrijgbaar in de boekhandel. Benedictus behandelt er een keur aan onderwerpen in en biedt onverwachte inkijkjes in zijn leven en gedachten. Zo stelt hij dat hij graag films van Don Camillo kijkt, en geen portemonnee en bankrekening heeft.

Over de misbruikaffaires binnen de kerk zegt hij niet totaal verrast te zijn. „Als prefect van de congregatie van de geloofsleer had ik me al met de Amerikaanse gevallen beziggehouden; ik had de situatie in Ierland zien ontstaan. Maar de omvang [van het misbruik] is voor mij een enorme schok geweest.” Media waren „niet enkel op zoek naar de waarheid […] maar genoten ook van het in diskrediet brengen van de Kerk”.

Over het moment waarop ruim vijf jaar geleden de keus op hem viel als volgende paus zegt Benedictus: „De gedachte van de guillotine kwam bij me boven: kijk daar valt ie en treft ie je. Ik was ervan overtuigd dat deze functie niet voor mij bestemd zou zijn, maar dat God me na vele jaren van inspanningen, wat rust en vrede zou gunnen.”

Het tegenovergestelde gebeurde . Hij blunderde in zijn Regensburger toespraak, waarin hij een Byzantijnse keizer citeerde die zei dat Mohammed niets dan ellende had gebracht. Een fout, erkent hij nu. Als paus kun je niet als hoogleraar spreken.

Hij hief de excommunicatie op van de Lefebvristen, onder wie de Holocaust-ontkenner Richard Williamson. „Ik wist in januari 2009 toen de excommunicatie werd opgeheven niet dat Williamson een ontkenner was.”

Het vrouwelijk priesterschap blijft ondenkbaar: „Het gaat niet om niet willen, maar om niet kunnen”. Jezus had twaalf mannelijke apostelen. Wel vindt Benedictus dat vrouwen die dat uit vrije wil doen een burka moeten kunnen dragen: „Ik zie niet waarom hun dat verboden moet worden.”

Op de vraag of een paus echt onfeilbaar is en of zijn denken en willen wet is, antwoordt Benedictus: „Dit is onjuist […] Alleen onder specifieke voorwaarden, wanneer de traditie helder is en de paus weet dat hij niet discutabel handelt, mag hij zeggen: ‘Deze specifieke kwestie is het geloof van de Kerk en de ontkenning ervan is niet het geloof van de Kerk’...Maar natuurlijk kan de paus verkeerde persoonlijke opinies hebben.”

Benedictus erkent in het boek dat zijn krachten op 83-jarige leeftijd afnemen. Hij vertrouwt erop dat god hem de kracht geeft om door te gaan en slaat het advies van zijn arts om eens op de hometrainer te klimmen in de wind. Mocht het niet meer gaan, dan behoudt Benedictus zich het recht voor om op te stappen.

„Als een paus ervan overtuigd is dat hij fysiek, mentaal en spiritueel niet meer in staat is om de taak die hem is toebedacht uit te voeren, dan heeft hij onder bepaalde voorwaarden het recht om terug te treden.”

Maar, verzekert hij, nu de kerk onder vuur ligt kan van terugtreden geen sprake zijn.

„Als het gevaar groot is, moet je niet vluchten. Juist op een moment als dit moet je je schrap zetten en de moeilijke situatie doorstaan. Dat is mijn visie.”

    • Bas Mesters