Hardop morrelen aan de binnengrenzen van Europa

In een regenachtig Brussel, Leuven, Antwerpen en Gent ging Ivan de Vadder, verslaggever van Panorama (Canvas), serieus op zoek naar de consequenties van ‘Plan B’. Naarmate de Belgische kabinetsformatie langer aanmoddert, wordt de mogelijkheid van een splitsing van het land in twee of drie nieuwe naties steeds minder taboe.

Een rondgang langs elf hoogleraren, in bij voorbeeld internationaal recht, economie en sociologie, resulteert in de conclusie dat het geen onbegaanbare weg hoeft te zijn, maar wel een moeilijke. De boedelscheiding zou zo veel onderhandeling vereisen, dat het formeren van een kabinet in vergelijking een peuleschil vormt.

De positie van Brussel is de grootste twistappel. Politiek filosoof Philippe Van Parijs meldt dat de helft van de Brusselaren niets veranderd zou willen zien. Twee procent wil zich aansluiten bij Groot-Vlaanderen, maar ook slechts twee procent bij zoiets als 'WalloBrux’. De rest ziet wel iets in een vorm van onafhankelijkheid.

De mogelijke invullingen van die laatste optie klinken hilarisch. Een stadsstaat als Singapore of Vaticaanstad? Een condominium als Andorra? Of een direct onder de Europese Unie ressorterend soort Washington, voor het gemak aangeduid als ‘Brussels DC’?

Elders in Europa wordt ook hardop gemorreld aan de huidige grenzen van soevereine naties. Transsylvanië is negen eeuwen Hongaars gebied geweest, stelt de jonge baron Farkas Bánffy, die na de val van Ceausescu terugkeerde naar het dorp van zijn familie om orde op zaken te stellen. Die Roemenen stelen zijn kersen en hij ziet zichzelf als een „probleemoplosser”, zo waar als zijn voornaam ‘wolf’ betekent.

In de eerste aflevering van de nieuwe serie Oostwaarts! (VPRO) sympathiseert de naar Hongarije verhuisde schrijver Jaap Scholten sterk met de verlangens van onder het communisme vervolgde en van hun bezittingen beroofde aristocraten.

De voorpubliciteit van de serie beloofde veel goeds. Onder de rode kaasstolp is veel Europees erfgoed behouden gebleven, waar wij nauwelijks weet van hebben. Reizend door verschillende landen zou Scholten die nostalgie confronteren met het patserige proletendom dat daar nu vaak de dienst uitmaakt.

Regisseur Hans Pool legde eerder eer in met reisseries van Adriaan van Dis door Zuid-Afrika en Jelle Brandt Corstius in Rusland. Maar Scholten is een te bedeesde televisiepersoonlijkheid en bovendien eerder vooringenomen dan nieuwsgierig.

Als op een Transsylvaans kasteelfeest een edelman zegt dat het er in 1942, met de Gestapo erbij, ook „fantastisch” was, laat Scholten enig weerwoord achterwege. De dichtstbijzijnde stad wordt Koloszvár of Klausenburg genoemd. De Roemenen en de rest van de wereld zeggen Cluj.